ÜNİTE: ETKİN VATANDAŞLIK KONU ÖZETİ 

Paylaş
 

 ÜNİTE: ETKİN VATANDAŞLIK KONU ÖZETİ 

KAVRAMLAR:

Cumhuriyet: Halkın yönetimde söz hakkı olduğu yönetim biçimine cumhuriyet denir. Cumhuriyet bir devlet rejimidir. Halk, kendini temsil edecek milletvekillerini seçerek ülkeyi yönetir.

Anayasa: Bir devletin temel kurumlarının nasıl işleyeceğini belirleyen yazılı belgelere anayasa denir. Anayasa en temel yasadır. Diğer bütün kanunlar ( yasalar) anayasaya uygun olarak çıkarılır. Ülkemizde 1921, 1924, 1961 ve 1982 tarihli anayasalar kullanılmıştır.

Akrabalık: Akrabalık, bireyleri, kan bağları, evlilik ya da evlat edinme yoluyla birbirine bağlayan bir ilişkidir.

Dayanışma: Bir sorunu ya da sıkıntıyı gidermek içi güç birliği yapma.

Değer: Bir şeyin önemini belirlemeye yarayan soyut ölçü, bir şeyin değdiği karşılık, kıymet.

Duygu: Beynimizin bize hissettirdiği bazıları hormonsal bazıları da zihinsel sebeplerden oluşan çeşitli hisler.

Düşünce: Dış dünyanın insan zihnine yansıması. Niyet, tasarı.

Egemenlik: Egemenlik, bir milletin ve onun tüzel kişiliği olan devletin yetkilerinin hepsini ifade eder. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’na göre: “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.”

Kamu: 1 . Halk hizmeti gören devlet organlarının tümü. 2 . Bir ülkedeki halkın bütünü, halk, amme.

Katılım:  Katılma işi, iştirak.

Kanıt: Bir şeyin doğruluğu, gerçekliği konusunda kanaat verici belge, delil, iz.

Yargı: Kavrama, karşılaştırma, değerlendirme vb. yollara başvurularak kişi, durum veya nesnelerin eleştirici bir biçimde değerlendirilmesi, hüküm. Yasalara göre mahkemece bir olay veya olgunun doğuşuna etken olan sebeplerin de göz önünde bulundurularak değerlendirilmesi sonucu verilen karar, kaza.

Yasa: Devletin yasama organları tarafından konulan ve uyulması gereken kurallar bütünü, kanun.

Yasama: Yasa koyma, yasa yapma.

Yurttaşlık: Yurttaş olma, bir yurtta doğup büyüme veya yaşamış olma durumu, vatandaşlık.

Bildirge: Bir kimsenin resmî bir kuruluşa herhangi bir durumu bildirmek için verdiği çizelge, beyaname.

Empati: Duygudaşlık

Estetik: Güzelliğin kuramsal bilimi, güzel duyu. Güzellik duygusu ile ilgili olan.

Gelenek: Bir toplumda, bir toplulukta eskiden kalmış olmaları dolayısıyla saygın tutulup kuşaktan kuşağa iletilen, yaptırım gücü olan kültürel kalıntılar, alışkanlıklar, bilgi, töre ve davranışlar, anane.

Laiklik: Devlet ile din işlerinin ayrılığı, devletin, din ve vicdan özgürlüğünün gerçekleşmesi bakımından yansız olması.

Meşrutiyet: Hükümdarlıkla yönetilen bir ülkede hükümdarın başkanlığı altında parlamento yönetimine dayanan hükûmet biçimi.

Monarşi: Siyasi otoritenin genellikle miras yolu ile bir kişinin üzerinde toplandığı devlet düzeni veya rejim, tek erklik.

Oligarşi:  Siyasal gücün birkaç kişilik bir grubun elinde toplandığı yönetim, aristokrasinin daralmış biçimi, takım erki.

Patent: Bir buluşun veya o buluşu uygulama alanında kullanma hakkının bir kimseye ait olduğunu gösteren belge.

Teokrasi: Siyasi iktidarın, Allah’ın temsilcileri olduklarına inanılan din adamlarının elinde bulunduğu toplumsal, siyasi düzen, din erki.

Yurttaş: Yurttaş olma, bir yurtta doğup büyüme veya yaşamış olma durumu, vatandaşlık.

Yürütme: Kanunları uygulama işi, icra.

Zümre: Topluluk, takım, grup, camia.

BAZI YÖNETİM BİÇİMLERİ

  1. Cumhuriyet
  2. Oligarşi
  3. Teokrasi
  4. Monarşi

 

Soru 1: Bu yönetim biçimlerinin birbirlerinden farklarını açıklayınız.

Soru 2: Size göre en iyi yönetim şekli nedir? Neden?

DEMOKRASİ

Halkın egemenliği temeline dayanan yönetim biçimi, demokratlık. Demokrasinin gelişim aşamaları yani evreleri şunlardır:

-Demokrasinin doğduğu yer olarak Atina (Yunanistan) kabul edilir. MÖ 450  yıllarında kadınlar ve köleler dışındaki erkekler, meclis benzeri bir ortamda fikirlerini dile getirir ve oy kullanarak devlet yönetimine katılırlardı.

-MS 212 yılında Roma İmparatorluğunda doğan herkes yurttaş kabul edildi.

– MS 1215’te İngiltere’de imzalanan Magna Carta belgesi ile kralın yetkileri ilk kez sınırlandı.

– MS 1295’te İngiltere’de ilk kez bir kral modern bir meclis topladı.

– 15. yy.dan sonra Coğrafi keşifler nedeniyle dünya ticaret yolları değişti. Avrupalılar zenginleşti. Zenginleşince bilim ve sanata önem verir oldular.

Rönesans hareketleri ile Avrupa’da sanat , edebiyat ve düşünce alanında yeni eserler meydana geldi.

– 1450’de Alman Jan Gutenberg ilk modern matbaayı buldu. Kitaplar ucuzladı. Eğitim önem kazandı.

– Eğitim seviyesi yükselen Avrupalılar Reform hareketleri ile kiliseye karşı geldiler ve eğitimi dini baskılardan ayırdılar.( Laiklik)

– Çoğalan kitaplar özgür düşünmeye yol açtı.

Doğal Hukuk Anlayışı ile insanların devletten daha değerli ve öncelikli olduğu fikri savunuldu ve yayıldı.

– 1776’da Virginia Haklar Bildirgesi (Amerika’da) imzalandı.

– 1789 Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi imzalandı. (En önemlisidir!..)

– 1945’te Birleşmiş Milletler Anlaşması imzalandı. (BM)

– 10 Aralık 1948’de İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi kabul edildi.

– 1995 internet kullanımı yaygınlaştı ve bilgiler hızla dünyanın her yerine yayıldı.

– 2000’de Dünya nüfusunun %60’ı Demokrasiyle yönetilir oldu.

Aşağıdaki soruları cevaplayınız.

Yukarıdaki her bir madde demokrasinin bir gelişim basamağıdır.

  1. Sizi en çok hangi basamak etkiledi? Neden?
  2. Demokrasinin ilk dönemleri ile son hali birbirine benziyor mu? Açıklayınız.
  3. Halen dünyanın %40’ında demokrasinin olmamasını neye bağlıyorsunuz?
  4. Kiliseler eğitimi nasıl etkilemiş olabilir? Kilise neden eğitimi geri bırakabilir?

DEMOKRASİNİN TEMEL TAŞLARI

  1. Milli egemenlik
  2. Özgürlük ve eşitlik
  3. Siyasi partiler
  4. Hukukun üstünlüğü
  5. Çoğulculuk ve katılım
  6. Seçimler ve temsil

BAŞLICA TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİMİZ

  1. Yaşama hakkı
  2. Sağlık hakkı
  3. Eğitim hakkı
  4. Dilekçe hakkı
  5. Seçme ve seçilme hakkı
  6. Kişi dokunulmazlığı
  7. Konut dokunulmazlığı
  8. Özel yaşamın gizliliği
  9. Haberleşme özgürlüğü
  10. Yerleşme ve seyahat özgürlüğü
  11. Din ve vicdan özgürlüğü
  12. Düşünce, kanaat ve ifade özgürlüğü
  13. Basın özgürlüğü
  14. Toplantı hak ve özgürlüğü, vs…

Soru: size göre en önemli hak veya özgürlük hangisidir? Neden?

 

 

Bu yazı 199 kere okundu.
  • Site Yorum
  • Facebook Yorum

Bir yorum bırak

Bir yorum bırak

Kategoriler
http://bilelimmi.com/bilelimmi-com-hakkinda/ http://bilelimmi.com/iletisim/