SES BILGİSİ

Paylaş
 

SES BILGİSİ [Sesbilim, fonetik]

Dildeki seslerle değişikliklerini, bu değişik­liklerin tarihini inceliyen bilimdir

Dilbilgisi başlıca üç bölüme ayrılır: 1 — Sesbilgisi (sesbilim, fonetik); 2 — Şs- kilbilim (morfoloji); 3 — Sözdizimi (sen­taks). Bu üç ana bölümden en başta geleni olan sesbilgisi, her dilin kendine öze* ses ya­pısını, harflerin ağız ve hançereden çıkışı yol­larını, sesli ve sessiz harflerin niteliği ile ses uyumunu, kelimelerdeki, cümlelerdeki vurgu­ları, tonları inceler

İnsanların sesleri «ses yolu»ndan çıkar Ses yolu gırtlaktan başlıyarak ağızla burunda son bulan kısımdır Burada, sırasiyle, gırtlak, ses kirişleri, küçükdil, dil, geniz, en ön- de de dişler bulunur Bu organlar kasılıo genişlıycrek, kapanıp açılarak, akciğer terden gelen hava ile titreşimler yapan kirişlerden çıkan seste tonlar vücuda getirerek, onu çe­şitlendirir.

Sesler ve Harfler

Tür* dilinde konuşmaya yarıyan seslerin sayısı 29’dur Bu seslerin her biri «harf» de­diğimiz şekillerle gösterilir Onun İçin Türk alfabesindeki harfler de 29 tanedir. Bu 29 harften 21‘i sessiz harl, 8’i sesli harftir

Sessiz harfler — Söylenirken ses aygıtının her hangi bir yerinde engele çarpan, bunun için pek belirli çıkmıyan sesleri belirtir; bu harfler seslilerin yardımı ile okunurlar. Ses­siz harfler şunlardır: b, c, ç, d. t. g. ğ, h, j, k, I, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z.

Sesli harller I) Geniş sesliler. Dar sesliler, II) Kalın sesliler. İnce sesliler; III) Dudak seslileri – Diş seslileri olmak üzere üç bölüme ayrılmıştır Bu hali şöyle bir şema -le özet liyebiliriz:

Hece — Ağzımızın bir tek hareketiyle çı­kan ses, ya da ses topluluğudur Hecelerin, çoğu zaman, özgür anlamları yoktur Bunlar, en küçük anlamlı bütünler olan kelimeleri yapmaya yararlar Kelimelerden de cümleler yapılır

Ses Uyumu — Türkçüde bir kelimenin ilk hecesindeki sesli harf kalınsa, genel olarak, ondan sonra gelen bütün hecelerin sesli harf­leri de kalın; ilk hecenin sesli harfi nce ise, gene bu şekilde, ondan sonra gelen bütün he­celerin sesli harfleri de ince olur Buna «ses uyumu», ya da kısaca «uyum» denir Bu. Türkçe’nin belli başlı dil kurallarından biri­dir Ancak, «ses uyumu» kuralı kesin değildir. Yabancı dillerden dilimize geçmiş kelimelerin çoğunda, bileşik kelimelerde, hattâ bazan «el­ma», «anne» gibi Türkçe kelimelerde bile, ses uyumuna aykırı hallere raslanır. Bir de -ken. -yor, ki, -leyin… gibi parçacıklar ses uyumu dışında !; Iırlar- Okur-ken, geli-yor? onun-k», sabah-leyin… gibi

Vurgu. — Bir hecenin ötekilerden daha yüksek (daha sert) söylenmesidir. Türkçe’de vurgu, genel olarak, son hece üzerindedir.

 

Yalnız, ek halinde olan bazı edatlar vurgu kabul etmezler; o zaman vurgu, ondan önce gelen hecenin üzerinde kalır Bir de, genel ola­rak, özel isimlerde vurgu ön hecede görülür: Ah-met. An-kara, Tor-baiı. Gür-kan… gibi. Türkçeyi doğru konuşmak, ya da bîr yazıyı tam anlamı ve değeri ile okumak için vurgu­ya dikkat etmek gerekir.

Ulama. — Türkçe’nin bir özelliği de — da­ha bazı dillerde olduğu gibi — «Ulama»dır. Ulama, konuşma, ya da sesli okuma sırasın­da, bir kelimenin sonundaki sessi2 ha’fin on­dan sonraki kelimenin başındaki ses’ı harfe bağlanmasıdır: Görüşmek —> istiyorum, hür­met —» etmek, kardeşimin evi… gibi.

Bu yazı 38 kere okundu.
Etiketler:
SES BILGİSİ
  • Site Yorum
  • Facebook Yorum

Bir yorum bırak

Bir yorum bırak

Kategoriler
http://bilelimmi.com/bilelimmi-com-hakkinda/ http://bilelimmi.com/iletisim/