Paraleller ve Meridyenler

Paylaş
 

Paraleller ve Meridyenler

Matematik konum Coğrafyadan en temel konularından birisidir. Yeryüzünde bir yerin tam olarak konumunu anlayabilmek için matematik konumuna ihtiyaç duyarız .Matematik konumunu ise meridyenler ve paraleller aracılığıyla belirleyebilme şansına sahibiz .Peki paraleller ve meridyenler nedir ,Özellikleri nelerdir, İşte bu yazımızda bunları ele almaya çalışacağız .Aslında paralel ve meridyenler de dünya üzerinden geçtiği varsayılan sanal çizgilerdir .

Paralellerin Özellikleri

Paralellere baktığımızda ekvatora paralel olarak geçtiği düşünülen dairelere paralel daireler denir ve bunun başlangıç paraleli ise dünyanın en büyük paralel dairesi olan Ekvatordur .Başlangıç paralel dairesi olduğu için bu dairenin derecesi sıfırdır. Ekvator’un en büyük özelliklerinden bir tanesi Kutup noktalarına eşit uzaklıktaki noktaların birleştirilmesiyle elde edilmesidir. Ekvator aynı zamanda dünyayı ikiye ayırır. Kuzey bölümüne Kuzey Yarım Küre Güney bölümüne Güney Yarım Küre denir .Dolayısıyla Ekvator’un kuzeyindeki paralel devrede kuzey paralelleri adı verilmektedir, aynı şekilde  Güney Yarım Kürede bulunan paralelleri ise güney paralelleri denir ve böylece bu paraleller sayesinde bir yerin coğrafi konumunu Matematik konumunu hesaplayabiliriz .Ekvator yıl boyunca Gece ile gündüz eşitliğinin yaşandığı tek paralel dairesi dir .Dünyanın tam ortasından geçtiği için çizgisel hızın en fazla olduğu paralel dairesi de yine ekvatordur. Yerçekimi anlamında Ekvator’un ilginç bir özelliği var yerçekiminin en az olduğu yer yine paralel dairesi dir .Çünkü dünya merkezine en uzak nokta Ekvator dur .Paraleller Ekvatordan kutuplara doğru giderken birer derece aralıklarla çizilir .Bu sayede elde edilen paralel sayısı toplamda 180 tane dir tahmin edebileceğiniz gibi bu paralelin 90 tanesi Kuzey yarım kürede 90 tanesi de Güney yarım kürededir .Dünya geoid şeklindedir bu nedenden dolayı da Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe paralellerin boyu kısalır .Hatta tam kutuplara gelindiğinde artık 90 derece kuzey ve 90 derece Güney paralelleri nokta şeklini alır ,bu da oldukça önemlidir. Peki paraleller arasındaki mesafe ne kadardır sorusu da akıllara takılır paralel arasındaki uzaklık bir kere her yerde eşittir. Bunu belirtelim ve toplamda 111 kilometre mesafe vardır .İki paralel arasında daha doğrusu tüm paraleller arasındaki mesafe 111 kilometredir .Bazı paralellerin özel isimleri vardır mesela 0 dereceli paralel Ekvator olarak adlandırılır.23 derece 27 dakika Kuzey paraleli ise Yengeç Dönencesi olarak adlandırılır .23 derece 27 dakika Güney paraleli Oğlak Dönencesi. 66 derece 33 dakika Kuzey paraleli Kuzey Kutup dairesi. 66 derece 33 dakika Güney paraleli Güney Kutup dairesi. 90 derece kuzey paraleli Kuzey Kutup Noktası 90 derece Güney paraleli de Güney Kutup Noktası olarak belirlenmiştir. Bu da oldukça önemli bir nokta .

Meridyenlerin Özellikleri

Gelelim meridyenleri ve özelliklerine bir kutup noktasından diğer Kutup noktasına uzanan Ekvator ve paralelleri dik olarak kesen bu sanal çizgiye daha doğrusu yarım çembere meridyen denir Meridyenler 360 derece olan Ekvator çemberinin birer derecelik aralıklarla ayrılması ile oluşturulmuştur .Peki meridyenlerin başlangıcı neresidir meridyenlerin başlangıcını Biz Grinviç kasabasında bulunan Grinviç gözlem evi kabul ediyoruz. İngiltere’nin başkenti Londra yakınlarında bulunan Grinviç gözlem evi başlangıç meridyeni kabul edilir ve derecesi sıfırdır .Yine paralellerde olduğu gibi bu sefer meridyenler doğu ve batı olarak kendi aralarında ayrılırlar .Grinviç gözlemevinin doğusunda kalanlara doğu meridyenleri batısında kalanlara ise Batı meridyenleri denir .Toplamda 360 adet meridyen vardır .Bunların 180 tanesi Batı meridyeni 180 tanesi de doğu meridyeni olarak kabul edilir .Dünyanın şeklinden dolayı meridyenler bir kutup noktasından diğer Kutup noktasına ulaşırlar ve burada birleşirler .Dolayısıyla birbirleriyle çakışmazlar paraleler de bilindiği gibi boylar kuzeyi güneye gidildikçe az almaktaydı. Halbuki meridyenler Kuzey Güney doğrultusunda uzandıkları için boyları kısa olmaz her yerde aynıdır .İki meridyen arasındaki uzaklık Ekvator üzerinde 111 kilometredir .Ancak bu uzaklık Kuzey eve güneye gidildikçe azalır Kutup noktalarında ise birleştiği için aradaki mesafe sıfırlanmış olur .Burada paralellerden bir farklılık görüyoruz .Paraleller arasındaki uzaklık birbirlerine paralel oldukları için hiçbir yerde değişmiyordu ama meridyenlerde kuzeye ve güneye gidildikçe aradaki mesafe azalmaktadır .İki meridyen arasındaki zaman farkı 4 dakikadır.Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe iki meridyen arasındaki mesafe kısalır ancak zaman değişmez ,her yerde 4 dakikadır .Meridyenler bizim zamanı hesaplamamıza ve bir yerdeki yerel saati belirlemenize olanak sağlar .Aynı meridyen üzerinde bulunan tüm noktalarda yerel saat aynıdır bu değişmez .Meridyenler aracılığıyla herhangi bir yerin Matematik konumunu paralellerle birlikte belirleye biliyoruz .Bu meridyenleri hayatımızın vazgeçilmez unsurlarından birisi haline geliyor .Aynı zamanda meridyenler aracılığıyla dünyadaki iki yer arasındaki yerel saat farkı da bulunabilmek de .Bu sayede saatlerinin belirlenmesi de mümkün olmakta .Türkiye’nin matematik konumu baktığımızda ise Türkiye’nin kuzey yarım kürenin orta kuşağında yer aldığını görüyoruz .Başlangıç meridyeninin doğusunda bulunan bir ülkedir .Türkiye Türkiye’nin en kuzeyi 42 Kuzey paraleli ne en güney ise 36 derece kuzey paraleli ne denk gelir .En doğusu 45 derece doğu boylamı en batısı 26 derece doğu boylamı arasındadır .Doğu ile batısı arasında 76 dakikalık zaman farkı bulunur Bu anlamda Türkiye oldukça özel bir konumdadır.

Bu yazı 36 kere okundu.
  • Site Yorum
  • Facebook Yorum

Bir yorum bırak

Bir yorum bırak

Kategoriler
http://bilelimmi.com/bilelimmi-com-hakkinda/ http://bilelimmi.com/iletisim/