OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA TANZİMAT

Paylaş
 

OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA TANZİMAT

Osmanlı İmparatorluğunda yayınlanan Tanzimat Fermanı büyük bir devrim olmuştur.Her ne kadar istenen sonuçlara tam olarak ulaşılamasada Tanzimat Fermanı Osmanlının demokratikleşmesine zemin hazırlamış ve köklü değişimlerin habercisi olmuştur.İşte bu yüzden Tanzimat Fermanının İlanı yakından incelenmeli ve sonuçları değerlendirilmelidir.

Osmanlı İmparatorluğunda III. Selim’in taihta çıkmasıyla (1789) birlikte gerçek düzeltim girişimlerinin «başladığını, ancak bilgili ve ileriyi görüşü kuvvetli olan bu Padişahın, böyle düzeltim için gereken demir bir ele sahip olmamasından ötürü 1807 ve 1808 yıllarındaki ayaklanmalar sonunda tahttan indirildiğini ve öldü­rüldüğünü biliyoruz. 1808 yılında tahta çıkmış olan II. Mahmut, bu bakımdan III. Selim’e üstün görünüyordu. Ustaca bir iç politika ile Padişah, 1826 yılında, artık askerlikten başka herşeyle ilgilenen Yeniçeri ocağını kaldırmayı ve Asakir-i Mansure-i Muhammediye adıyla yeni ve düzenli bir ordu kurmayı, ayrıca birçok alanlarda hele idari ve mülkî kuruluşta düzeltim yapmayı başarmıştı. II. Mahmut zamanında Hariciye ve Dahiliye nezaretleri kurulmuş, ulusal eğitim işlerine önem verilerek birçok yerlerde «Rüştiye mektepleri» açılmıştı. Ancak iç politika bakımından en önemli sorun olan kenar illeri yeniden İmparatorluğun merkezine kuvvetlice bağlamak işinde, II. Mahmut haşandan çok başansızlıkla kar­şılaşmış ve onun zamanında Yunanistan bağımsızlığına kavuş­muş; Sırbistan kesin olarak özerkliğini elde etmiş; Cezayir ve Besarabya elden çıkmış; Mısır ise gerçekte Osmanlı İmparatorlu­ğundan ayrılmıştı. II. Mahmut, Mısır sorunu’nun nasıl bir sonuca varacağını öğrenmeden 1839 yılında, kötü haberler arka arkaya İstanbul’a geldiği bir sırada ölmüştü. Bununla birlikte, II. Mahmud’un düzeltim yolundaki girişimi yarım kalmamış; tersine, dü­zeltim bundan sonra gelen hükümetlerin de dayandıkları bir ilke olmuştur, öyle ki, yerine geçen oğlu 16 yaşındaki Abdülmecid’in, 11 Temmuz 1839’da yapılan kılıç kuşanma törenine sarıkla değil de, babasının yeni askerler için kabul etmiş olduğu fesle gelmiş olması düzel tünlerin bu yeni Padişahça ve hükümetince de kabul edildiğine en iyi bir tutamak olmuştur. II. Mahmut zamanında yapı­lan düzeltimin daha çok sonuncularına emeği geçmiş olup son zamanlarda Londra’ya büyük elçi olarak gönderilmiş bulunan Mustafa Reşit Paşa yeni Padişahın tahta geçmesiyle bu vazifesinden İstan­bul’a çağrılmıştı. Mustafa Reşit Paşa, Osmanlı İmparatorluğunun geleceği için tasarlamış olduğu büyük plânlarla İstanbul’a döndü. Bu büyük devlet adamı batı Avrupa’da bulunduğu zaman, kamu oyunun büyük devletlerin politikalarım nasıl etkilediğini ve Meh­met Ali Paşa’nın daha çok yapmış olduğu düzeltim ve meydana getirmiş olduğu Avrupa biçimi kurumlarla Fransa’nın sempatisini kazanmış olduğunu görmüştü. Reşit Paşa, Mehmet Ali’nin buna karşılık liberal bir yönetime sahip olmadığını, herkesin onun bas­kısından yakındığım da biliyordu. Bunun için Osmanlı İmparator­luğunda eşitlik ve adalet yolunda atılacak bir kaç adımın, siyasal çıkarları bakımından İngiltere ve Fransa’yı büsbütün Osmanlı İmparatorluğuna doğru eğdireceğini de hesap etti. İşte bu hesaba dayanarak Osmanlı hükümetinin yapmayı tasarladığı düzeltimleri, resmî bir demeç ile bütün dünyaya ilân etmeği dış politika bakı­mından çok faydalı buldu ve yeni Padişaha da bu karnimi kabul ettirdi.

BabIâli’nin en ¡büyük memurları, ulema, patrik ve diğer din adamları, bütün yabancı elçilikler ileri gelenleri, 3 Kasım 1839 tarihi için saraya çağrıldılar ve Güllüme meydanında toplandılar. Dışişleri bakanı olmuş bulunan Reşit Paşa burada Padişahın bir fermanım bir kürsüye çıkarak okudu. Tarihe «Tanzimat Fer- fermanını bir kürsüye çıkarak okudu. Tarihe «Tanzimat Fer­mam» veya «Gülhane Hatt-ı Hümayunu» adıyla geçmiş olan bu fermanda öyle bir anlatım kullanılmıştı ki, hem düzeltim düşma­nı gericiler hem de düzeltim yandaşları memnun olabilecek cüm­leler bulabilmişlerdir. Fermanda II. Mahmut zamanında kabul edilmiş olan yeni bir çok esaslar söylendikten başka, ilerde çıka­rılması düşünülen kanunlardan da bahsedilmekte ve beş esaslı ilke kabul edilmekteydi : 1. Bütün uyrukların kanun önünde eşit ol­duğu1; 2. bütün uyrukların can, mal ve ırzlarının dokunulmaz olduğu; 3. vergilerin konmasında ve toplanmasında eşitlik; 4. As­ker toplamak işinde eşitlik ve askerlik hizmeti süresinin sınırlan­dırılması; 5. ceza dâvalarının açık olduğu. Fermanda bu beş ilke açıklanırken başka şeyler de söylenmekteydi, örneğin: Vergi ilti­zamlarının kaldırıldığı; askerlik hizmetinin beş yılla sınırlandırıl­dığı; bütün suçluların soruşturma ve açık duruşma sonunda hüküm giyecekleri ve hüküm verilmeden kimsenin zehirle veya başka biçim­de öl dürtül m iveceği; herkesin mallan üzerinde istediği gibi tasarruf­ta bulunabileceği ve hükümlülerin mallarının, suçsuz varislerinin elinden almmıyacağı gibi1. Fermanda bahsedilen kanunları hazırla­mak işi III. Selim zamanında «Meclis-i Hass ül-Has» adı ile kurulmuş olup Tanzimat’ın Hâniyle «Meclis-i Ahkâm-ı Adliyye» adı verilen mec­lise verildi. Yalnız askerî kanunlar «Harbiye Nezareti»’nce hazırlana­caktı. Meclis-i Ahkâm-ı Adliyye hemen bir ceza kanunu, rüşvet ve memurluk satmanın önüne geçmek için birer kanun hazırla­makla işe koyuldu. Tanzimat, Osman!i İmparatorluğunun artık doğuyu bırakarak yüzünü yavaş yavaş batıya çevirmeğe başlama­sının, Ortaçağ’dan çıkmak için ilk adımları atmasının bir anla­tımıdır. Daha uzun süre doğu yandaşlan ile batı yandaşları, bir- birleriyle her alanda savaşmışlar, sonunda cumhuriyetin ilânivle batı yandaşları utkuyu kazanmışlardır.

Tanzimat fermanının ilânı, Osmanlı devleti uyrukları üzerinde olduğu kadar Avrupa devletlerinde de iyi bir etki uyandırmıştı. Yalnız Rusya ve Mehmet Alî Paşa memnun kalmamışlardı. Avru­pa’da halkın anayasa elde etmek için ayaklandığı ve birçok yer­lerde başarılar kazandığı bu çağda, Osmanlı devletinin başında bulunanlarca halka verilen bu ferman, Osmanlı devletinin anayasalı bir monarşi olmak yolunda attığı ilk adım da sayılabilir.

KAYNAK :SİYASAL TARİH PR ÇOŞKUN ÜÇOK

Bu yazı 28 kere okundu.
  • Site Yorum
  • Facebook Yorum

Bir yorum bırak

Bir yorum bırak

Kategoriler
http://bilelimmi.com/bilelimmi-com-hakkinda/ http://bilelimmi.com/iletisim/