• DOLAR
    6,8582
  • EURO
    7,7923
  • ALTIN
    399,00
  • BIST
    1,1338
Mantık Nedir?

Mantık Nedir?

Günlük hayatta sözleri veya davranışları birbirine uymayan, birbirini tut­mayan insanları mantıksızlıkla suçlarız. Buna karşılık düşünceleri uyumlu ola­rak birbirine bağlayan, sözleri birbirini tutan, davranışlarında ve kararlarında akla uygun yolu seçen kişileri mantıklı diye överiz.Genellikle mantık, doğru düşünmenin yöntemi veya doğru düşünmenin kurallarını konu edinen bilim olarak tanımlanır. Bu bağlamda düşünme, akıl yürütme anlamına gelir. Akıl yürütme (muhakeme, usavurma), öncül deni­len bir veya daha çok sayıda yargıdan sonuç denilen bir yargının elde edil­mesi işlemidir. Yargı, doğru veya yanlış bir düşünce (iddia, sav) demektir. Akıl yürütmenin doğru olması, öncüllerin doğru olması durumunda sonucun da doğru olması demektir. (Yani “doğru” akıl yürütme, “doğruya götüren” anlamındadır.)

Yargı, “önerme” denilen bir sözle dile getirilir. Buna göre, önerme, bir yargıyı dile getiren ve doğru veya yanlış olabilen bir sözdür. Günlük dil öner­meleri genellikle bildiri kipinden tümceler durumundadır. Başka kiplerden olan cümleler (sorular, dilekler, buyruklar vb.) önerme olmadığı gibi, tümce olmayan sözler de bir yargıyı veya iddiayı dile getirmedikleri durumlarda önerme sayılmazlar. Akıl yürütme, çıkarım denilen bir önerme dizisi ile dile getirilir. Akıl-yürütmenin öncüllerini dile getiren önermeler çıkarımın öncül önermeleri veya öncüller, sonucu dile getiren önerme de çıkarımın sonuç önermesi veya sontvç’udur. Bir çıkarımın tüm öncüllerinin doğru olması, zo­runlu ve kesin olarak sonucu da doğru kılarsa, çıkarıma geçerli denir. Geçer­li bir çıkarım doğru olan bir akıl yürütmeyi dile getirir.

Mantık, bilgilerimizi elde etmek için kullandığımız araçlardan biridir. Her­hangi bir bilgiyi elde etmek için bir önermenin doğruluğunun haklı gösteril­mesi yan’\ bu önermenin kabul edilmesini halkı gösteren gerekçelerin ortaya konulması gerekir. Böyle bir haklı gösterme ya başka bilgilere; yani önceden haklı gösterilmiş önermelere dayanır, ya da başka hiç bir bilgiye dayanmaz. Birinci halde haklı göstermenin dolaylı, ikinci halde ise dolaysız olduğunu söyleriz. Örneğin belli bir maddenin içinde bakır bulunup bulunmadığını araştıran bir kimyacıyı göz önüne alalım. Bu kimyacı maddeyi toz haline ge­tirerek aleve tutar. Alevin yeşilleşmesi halinde maddenin içinde bakır olduğu sonucuna varılır. “Alev yeşilleşti” önermesinin doğruluğu, başka hiç bir bil­giye başvurmadan gözlem ile dolaysız olarak gösterilir. Bu önermenin ifade ettiği bilginin – alevin yeşilleştiği olgusunun bilgisinin kazanılmasında başvu­rulan aracın mantık olmadığı meydandadır. Böyle bir bilgi salt deney veya gözlem aracıyla elde edilmiştir. Öte yandan sözü geçen maddenin içinde bakır kullandığı olgusunun bilinmesi, dolaysız olarak değil dolaylı olarak “bu alev yeşilleşti” ile “alevi yeşilleştiren maddenin içinde bakır bulunur” öner­melerinin doğruluğuna dayanan bir çıkarım yoluyla haklı gösterilir. İşte bu son durumdaki haklı göstermede mantık aracına başvuruluyor. Buna göre mantığın, bilgilerimizin çıkarım yoluyla yani dolaylı olarak haklı gösterilme­sini sağlayan bir yol veya yöntem olduğunu da söyleyebiliriz. Mantık, doğ­rudan doğruya çıkarım süreçleri ile değil, yalnızca çıkarımların geçerliliği ile ilgilenir. Çıkarım sürecinden oluşan düşünme mantığın değil, deneysel bir bilim dalı olan bilgi psikolojisinin konusuna girer.

Çıkarımların geçerliliğini amaçlayan mantığın ikinci bir işlevi de herhan­gi bir metni ve söylemi oluşturan önermelerin birbiriyle uyumlu veya tutarlı olmasını sağlamaktır. Metnin veya söylenenlerin uyumlu ve tutarlı olması, bunların bütünleşmesine yol açarak anlamlarını sağlamlaştırır.

Sonuç olarak mantık, çıkarımların geçerliliği ile önerme kümelerinin tu­tarlılığını denetleyen (ortaya koyan) yöntem veya geçerlilik ile tutarsızlığı be­lirleyen kuralları konu edinen bilim olarak tanımlanabilir.

Sosyal Medyada Paylaşın:
Önceki Yazı
Sonraki Yazı

BİRDE BUNLARA BAKIN

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

  • ÇOK OKUNAN
  • YORUM