Lozan Barış Antlaşması

Paylaş
 

Lozan Barış Antlaşması

 

Lozan Barış Antlaşması Türk tarihinin en kritik anlaşmalarından birisidir .İtilaf devletleri Osmanlı Devleti’ne diz çökertmiş ve zorla Ser Barış Antlaşması imza attırmışlardı .Ancak Anadolu’da Ankara’da başlayan milli mücadele itilaf devletlerinin Bütün planlarını bozmuş ve kurulan düzenli ordu sayesinde İngilizlerin çok güvendikleri Yunanlılar İnönü Savaşlarında ,Sakarya Meydan Muharebesinde ve son olarak da Büyük Taarruz da Türk Kuvvetleri karşısında varlık gösterememiş ve Türk ordusu İstanbul sınırına dayanmıştı .Türklerle sıcak bir çatışmaya girmeye cesaret edemeyen İtilaf Devletleri Barış görüşmelerini başlatmak zorunda kalmış yapılan Mudanya Ateşkes Antlaşması’ndan sonra sonra  sıraLozan Barış Antlaşması’na gelmişti .

Taraflar birinci Lozan görüşmelerine 20 Kasım 1922 -4 Şubat 1923 tarihleri arasında gerçekleştirdiler .Ancak ne yazık ki itilaf devletlerinin aşırı istekleri ve saldırgan tutumu yüzünden birinci Lozan görüşmeleri sonuçsuz kaldı.Atatürk Türk ordusuna yeni sefer hazırlık emre verdi ve açık açık İtilaf devletlerine bu sorun ya barış da çözülür ya savaşarak çözülür mesajını göndermiş oldu. Yeni bir Savaşı göze alamayan İtilaf Devletleri geri adım atmış ve 23 Nisan 1923’te başlayan görüşmeler 24 Temmuz 1923’te antlaşma ile sona ermiştir .Anlaşma görüşmelerine katılan devletlere baktığımızda ,İngiltere ,İtalya,Yunanistan ,Fransa ,Japonya ,Romanya ve Yugoslavya’nın bu görüşmelere katıldığını görüyoruz .Görüşmeye katılan Sovyet Rusya ve Bulgaristan Boğazlar ile ilgili maddeler görüşülürken toplantıya katıldılar ve kendi çıkarlarını korumaya çalıştılar. ABD 1 Dünya Savaşı’nı bitiren devlet olmasına rağmen bu Barış görüşmelerinde çok aktif yer almadı ve sadece gözlemci  olarak varlığını ortaya koydu. Lozan Barış Antlaşması’nda yaşanan ilk sorun toplanma yeri neresinin olacağıdı.Türkiye Büyük Millet Meclisi görüşmelerin İzmir’de yapılmasını istiyordu .Bilindiği gibi Mustafa Kemal eğer yurt dışında bir görüşme olursa buraya katılamayacak ve Konferansı istediği şekilde yönlendirmeyecekti .Halbuki İzmir’de yapılırsa Mustafa Kemal çok rahat bir şekilde toplantıya katılabilir ve toplantının gidişatını etki altına alabilirdi .Aynı zamanda Türkiye Büyük Millet Meclisi ile haberleşmek çok daha kolay olacak bu da Türk tarafının işini fazlasıyla kolaylaştıracaktı. Ancak İtilaf Devletleri bu görüşmelerin tarafsız bir ülkede olmak zorunda olduğunu bildirdi ve İzmir’de toplama fikrine şiddetle karşı çıktı .Türkiye Büyük Millet Meclisi daha fazla ısrar etmeden bu öneriyi kabul etmek durumunda kaldı ve böylece konferansın Avrupa’nın bağımsız ve tarafsız devleti olan İsviçre’de yapılmasına karar verildi .Bu kararla birlikte İsviçre’nin kenti Lozan’da görüşmeler başlamış oldu .

Türk tarafında sorunlardan bir tanesi konferansı kimin gönderileceğiydi .Bilindiği gibi Mondros Ateşkes Antlaşması’nı Rauf Bey ve ekibi imzalamıştı ve Mondros Ateşkes Antlaşması Türk tarihi için kara bir leke olarak kabul edilmekteydi .İşte Rauf Orbay bu hatasını gidermek ve tarihte 1 Dünya Savaşı’nı bitiren anlaşmaya imza atan kişi olmak için ısrarla adaylığını öne sürdü .Ancak Mustafa Kemal sağ kolu konumunda olan ve Mudanya Ateşkes Antlaşması’nda iyi bir performans gösteren İsmet Bey’i temsilci olarak seçti ve bu kadar Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından da onaylandı. Lozan Barış Konferansı’nda oldukça geniş kapsamlı konular ele alındı. Avrupalılar son 200-300 yıldan beri Doğu sorunu dedikleri Osmanlı ile ilgili kalan meseleleri de işin içine katarak geniş kapsamlı bir anlaşma ortaya çıkmasına yol açtılar .İilaf Devletleri sanki Zafer kazanmışcasına Türk tarafına ağır şartlar sunmuş ve Türk tarafının bu şartları kabul etmesini beklemiştiler .En çok sorun çıkan konuların başında Musul sorunu ,Boğazlar sorunu ,Dış borçlar sorunu ve kapitülasyonlar gelmekteydi .Bu konularda taviz veremeyeceğini belirten Türkiye ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde alınan kararla toplantıdan ayrıldı. 4 Şubat 1923’te görüşmeler kesilmiş oldu .Türk tarafı Lozan Barış Antlaşması imzalanan 1. Boğazlar ve çevresini gerekirse zorla almak için hazırlıklara başladı .İngilizler 1. Dünya Savaşında oldukça yıpranmış ve İngiliz kamuoyu artık 1 Dünya Savaşı’nın bir an önce sonuçlanmasını istemeseydi .Dolayısıyla İngilizler diğer müttefiklerinden ve sömürge derinden de gerekli desteği alamayınca geri adım attı ve 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması imzalandı .

Lozan Barış Antlaşması Maddeleri

Anlaşmanın maddelerine baktığımızda ilk olarak sınırlar gözümüze çarpıyor .Doğu sınırı görüşülmeli Kars Antlaşması geçerli oldu. Irak sınırına  baktığımızda ise Musul konusunda iki taraf anlaşamadı Türkiye Musul’un kendisine ait olduğunu iddia ediyor İngilizler ise Musul’un Irak’ta kalmasına arzu diyorlardı ve İngiltere geri adım atmayınca Türk tarafı açıkçası İngiltere ile yeni bir savaşı göze alamadı .Bu sorunun Türkiye ile İngiltere arasında daha sonra görüşülmesine karar verildi. Suriye sınırı 20 Ekim 1921’de imzalanan Ankara Antlaşması’na göre belirlenecekti. Batı sınırımız ise Yunanistan ve Türkiye arasında Meriç Nehri sınırı oldu. Ege Adaları Bozcaada ve Gökçeada Türkiye’ye 12 Ada İtalya’ya diğer bütün Ege Adaları silahsızlandırılması şartı ile Yunanistan’a verildi . Dünya Savaşı’ndan sonra imzalanan Paris Barış antlaşması ile 12 Ada Yunanistan’a verildi ve böylece bu Adalar İtalyanlar’ın elinden alınmış olduğu .Lozan Barış Antlaşması’nda en çok tartışılan konuların başında Boğazlar meselesi geliyordu .ne yazık ki boğazlar üzerindeki hakimiyetini kaybediyorduk .Yönetimi başkanlığını bir Türk’ün yapacağı Uluslararası bir komisyon kurulacak ve bu komisyon boğazları denetleyecek di. Boğazların her iki yakası’nda Türkler herhangi bir silah bulundurmayacaklardı. Yani 20’şer kilometrelik bir alan silahsızlandırma ve böylece Türkiye Devleti kendisi için askeri anlamda çok stratejik olan boğazları gerektiğinde savunamayacakdı. Ticaret gemileri serbestçe boğazlardan geçebilecek savaş gemilerineyse tonaj sınırı getirilecek di Savaş ihtimali olduğunda ise Türkiye boğazları silahlandırabilecekti .İstanbul itilaf devletleri tarafından Türkiye Büyük Millet Meclisine devredildicekti .Ama bunun süresi Lozan Barış Antlaşması imzalandıktan bir buçuk ay sonra gerçekleşecekti .İtilaf devletlerinin ısrar ettiği konuların başında kapitülasyonlar geldi onlar kapitülasyonların aynen devam etmesi için çok çaba sarf ettiler .Halbuki Türkiye Eğer bağımsız bir devlet olmak istiyorsa kapitülasyonların tümüyle kaldırılması gerektiğini biliyordu ve böylece kapitülasyonlar konusunda taviz verilmedi .Yüzyıllardan beri Türk ekonomisini çökerten kapitülasyonlar belasından Böylece kurtulmuş olduk .Dış borçlar meselesi en önemli konulardan bir tanesi de Osmanlı son 100 yılın da Avrupa’dan yoğun miktarda borç almış ve bu borçların faizini bile ödeyemez duruma düşmüştü .En çokta Fransa ile aramızda bu sorun devam etti .Duyun-u Umumiye İdaresi kaldırıldı .Osmanlı borçları Osmanlı’dan ayrılan devletler eşit şekilde paylaştırıldı .Yani Türkiye sadece Anadolu sınırları için geçerli olan borç kısmını ödeyecek di ancak bu da borçların çok önem bir kısmına tekabül ediyordu. Borçlar Türk Lirası ya da Fransız Frangı ile taksitlendirilecekti edecek Türk tarafı borçlarını ödeyecekti. 1930’lu yıllara gelindiğinde bu borçlar tamamen ödenmiş ve Türkiye ekonomik bağımsızlığına kavuşmuştu .Patrikhane konusu oldukça önemli bir konuydu Fener Rum Patrikhanesi İstanbul’da kalabilecek de ancak yabancı kiliselerle ilişki kurması şart koşulmuştu bir de seçilen Patrik Türk hükümeti tarafından onaylanmak zorundaydı .Bu tarihten itibaren de İstanbul Fener Rum Patrikhanesi yaşamaya devam ediyordu .Ortodoksların en önemli kilisesi kabul ediliyor yabancı okullar tamamen Türk eğitim sistemine bağlı olacaktı daha önce doğru dürüst denetlenemeyen bu okullar gerektiği an ve zaman da Türk müfettişleri tarafından en ince ayrıntısına kadar denetlenebilecekti .Bu da eğitimimiz açısından son derece önemli kritik gelişmeydi. Savaş tazminatı olarak Yunanistan Türkiye’ye savaş tazminatı ödeyecekti .Ancak Yunanistan’ın ekonomik durumu çok kötü olduğu için Türkiye’ye Karaağaç bölgesini vermeyi teklif etti. Türkiye’de bu stratejik yeri savaş tazminatı olarak almaya arar verdi. Türkiye’de bulunan bütün azınlıklar Lozan Barış Antlaşması’na göre Türk vatandaşı sayıldı .Bilindiği gibi Avrupalılar yüzyıllar boyunca Anadolu’da bir İstanbul’da yaşayan azınlıkları bahane ederek iç işlerimize karışıp oldukça ciddi zararlar vermişlerdi .Artık Bundan böyle Türkiye’de yaşayan Türk azınlıklar Türk vatandaşı sayılacak ve hiç bir Avrupa devleti onları koruma bahanesiyle iç işlerimize karışmayacak dı.

Batı Trakya’daki Türkler ile İstanbul’da rumlar hariç Yunanistan’daki Türkler ve Türkiye’de rumlar yer değiştirecek di .Yani nüfus mübadelesi yaşanacaktı. Eğer bu olmazsa Türkler ve Rumlar arasında çok ciddi çatışmaların ve katliamların yaşanma ihtimali bulunmaktaydı. Bu yüzden de nüfus mübadelesi bir an önce gerçekleşmeli ve güvenlik tam anlamıyla sağlana bilmeliydi. Lozan Antlaşması’nın önemi ne baktığımızda bir kere .

Lozan Barış Antlaşması Önemi

Lozan Barış Antlaşması Türkiye’yi bir uçurumun kıyısından almış ve tam bağımsız bir Türkiye’nin kurulabilmesi ne olanak sağlamıştır .

1 dünya savaşı Türk milleti açısından büyük acılar getirmiş Ancak bu anlaşma ile artık Savaş geride kalmış ve bir huzur dönemi başlamıştır.

Lozan Barış Antlaşması tarihin gördüğü en uzun süreli anlaşmalardan birisidir. Hala yürürlüktedir bu da Lozan Barış Antlaşması’nın ne kadar gerçekçi ve tutarlı bir anlaşma olduğunu ortaya koymaktadır.

Boğazlar Komisyonu milli egemenliğimizi zedelenmiştir .Ancak daha sonra gösterilen çaba ile birlikte 1936 larda Boğazlar Komisyonu kaldırılacak ve Türk tarafı eskiden olduğu gibi boğazlara tam anlamıyla hakim olacaktı .

Uzun yıllar kapitülasyonlar dış borçlar azınlıklar gibi sorunlar Osman elini kolunu bağlıyor ve Avrupalı devletler bu konulara bahane ederek Osmanlı üzerinde çok ciddi baskılar uygulayıp çıkarlarını elde edebiliyorlar dı .Artık kapitülasyonlar dış borçlar ve azınlıklar sorunu halledilmiş oldu ve buda Türkiye’nin daha bağımsız hareket etmesine olanak sağladı .

Irak sınırı tam olarak netleştirilemedi ,ancak diğer sınırlarımız tam olarak belirlendi ve Serv Antlaşması’na göre oldukça önemli avantajlar elde edildi .Anavatanın çok büyük bir kısmı Lozan Barış Antlaşması ile kurtarılmış oldu. Türk Bağımsızlık Savaşı dünya tarihine altın harflerle geçti. Türk bağımsızlık savaşını kendine örnek alan Afrika’daki Uzakdoğudaki Güney Amerika’daki toplumlar emperyalizme karşı büyük bir mücadele başlatmış ve bunun sonucunda da sömürge altındaki devletler teker teker bağımsızlıklarına kavuşmuşlardır .Kısaca Lozan Barış Antlaşması tarihimizin en başarılı ve en kritik anlaşmalarından biri olarak hala varlığını sürdürmektedir.

Bu yazı 33 kere okundu.
  • Site Yorum
  • Facebook Yorum

Bir yorum bırak

Bir yorum bırak

Kategoriler
http://bilelimmi.com/bilelimmi-com-hakkinda/ http://bilelimmi.com/iletisim/