Kök Türk Devleti

Paylaş
 

Kök Türk Devleti

Kök Türk Devleti 552 yılında Bumin Kağan tarafından merkezi Ötüken olmak üzere kurulmuştur. Ötüken, Türkler için önemli bir yerdir. Ötüken, eski Türk inancında Toprak Ana’ya verilen isimlerden biri olmakla birlikte, ormanlarla kaplı kutsal kabul edilen dağın da adıdır. Orhun Yazıtları’nda Ötüken’in önemi ‘Türk ülkesinin yüreği” şeklinde ifade edilmiştir.

Bumin Kağan, Kök Türk Devleti topraklarını Türk devlet gelenekleri uyarınca doğu-batı şeklinde ikiye ayırmıştır. Batı tarafının yönetimini İstemi Yabgu’ya vermiştir.

Bumin Kağan, doğuda daha çok Çinlilerle, İstemi Yabgu ise batıda Bizans ve Sasanilerle askeri, siyasi ve ekonomik ilişkiler kurmuştur, ilk Kök Türk hükümdarı Bumin Kağan, Çin hükümdarına 200 at hediye etmiştir. Kapgan Kağan zamanında da Çin’den tohumluk buğday, ipek kumaş, tarım aleti ile çok miktarda demir alınmıştır. Bu durum Kök Türklerin Çin ile ticari ilişkilerde ileri düzeye ul aştıklarını göstermektedir.

Kök Türkler Çin’den başka İranlIlar ve BizanslIlarla da ilişki kurmuşlardır. İstemi Yabgu, İpek Yolu üzerinde bulunan Sasanilerin ticari faaliyetleri engellemeleri üzerine Sasani İmparatorluğuna bir elçi göndermiştir. Ancak imparator anlaşmayı kabul etmediği gibi İstemi Yabgu’nun gönderdiği hediyeleri yakmıştır. Bunun üzerine Kök Türkler ile Bizans arasında siyasi ve ticari bir anlaşma imzalanmıştır.

Kök Türkler, Çinlilerin uyguladığı politikalar yüzünden 582 yılında Doğu ve Batı Kök Türkler olarak ikiye ayrılmıştır. Doğu Kök Türkler 630, Batı Kök Türkler ise 659’da Çin’e bağlanarak bağımsızlıklarını kaybetmişlerdir.

Yaklaşık elli yıl Çin esareti altında kalan Kök Türkler, Çin’in Türkleri Çinlileştirme politikaları karşısına milli benliklerini korumuşlardır. Bağımsız olmak için birçok ayaklanma çıkaran Türkler, 682 yılında Kutluk’un başlattığı bağımsızlık mücadelesini kazanarak II. Kök Türk Devleti’ni kurmayı başarmışlardır. Kutluk, ilteriş (devleti derleyen, toplayan) unvanı ile kağan ilan edilmiştir.

Bilge Kağan ile kardeşi Kül Tigin ve vezir Tonyukuk zamanında Çin ile yapılan mücadelelerde önemli başarılar kazanılmış ve Kök Türk Devleti geniş sınırlara ulaşmıştır.

Çin kaynaklarında “…Bilge Kağan iyidir, milletini sever, Türkler de ondan memnundur. Kültigin savaş sanatının ustasıdır. Ona karşı koyacak ne bir kuvvet ne bir güç bulunur… Tonyukuk otoriter ve bilgedir. İşte bu üç Türk aynı anlayışta olarak bir aradadır.” denilerek övülmüştür.

Orta Asya’da yapılan kazılarda Kök Türklere ait paralar bulunmuştur. Bu durum Kök Türkler döneminde canlı bir ticaret hayatının olduğunu göstermektedir. Ayrıca paranın arka yüzünde kağan ile hatunun birlikte çizilmesi, hükümdar eşi olan hatunun devlet yönetiminde etkili olduğunu göstermektedir.

Bilge Kağan’ın ölümü ülkede taht mücadelelerine yol açtı. II. Kök Türk Devleti 745 yılında yıkılmıştır.

KökTürklerin Özellikleri

  • Tarihte Türk adıyla kurulan ilk devlettir.
  • Büyük Hun Devleti’nden sonra Orta Asya’da yaşayan Türk topluluklarını ikinci kez bir bayrak altında toplamayı başarmıştır.
  • Gelişmiş bir yazı ile takvim kullanmışlardır.
  • Türk devletlerine bağımsızlıklarını kazanma ve koruma konusunda örnek olmuşlardır.
  • Türk tarihinin ve edebiyatının en eski ve önemli eserlerinden kabul edilen Orhun Yazıtları’nı dikmişlerdir.
  • En önemli destanları Ergenekon ve Bozkurt destanla­rıdır.

Türklerde Sanat Faaliyetleri

Kök Türkler sanat faaliyetlerine önem vermişlerdir. Sanat eserleri genelde taşınabilir malzemelerden, deri, ahşap, metal ve taş işçiliğine dayalı olarak yapılmıştır. Türkler, deriden kestikleri parçaları boyayarak bunları keçe ve kumaşlar üzerine yerleştirerek resimler yapmışlardır. Resimlerinde genellikle göçebe yaşantı ve hayvancılıkla uğraşmalarından dolayı hayvan resimlerine yer vermişlerdir.

Göçebeliğe dayalı bu durum Uygurlardan itibaren değişmeye başlamıştır. Uygurlar minyatürler yaparak resim sanatını geliştirmişlerdir.

Kök Türkler, öldürülen düşmanın taştan kabaca yontulmuş suretlerini temsil eden heykellere balbal demişlerdir.

 

Orta Asya Türk topluluklarında halk Uygurlara kadar genel olarak çadırlarda yaşamış ve hayvancılıkla uğraşmışlardır. Zamanı ölçmek amacıyla “on iki hayvanlı takvim” adıyla bir takvim sistemi kullanmışlardır. Bu takvimde her yıl fare, sığır, yılan, koyun ve at gibi hayvan adı ile adlandırılmıştır. Türklerin kültürel öğelerinden biri olan bu takvim günümüzde Çin’de kullanılmaktadır.

Orta Asya Türkleri günümüzdekine benzer festival ve eğlenceler düzenlemişlerdir.

 

Aşağıdaki boş bırakılan yerleri, cümleyi doğru tamamlayacak kelimelerle doldurunuz.

  1. Kök Türk Devleti, 552 yılında Bumin Kağan tarafından merkez olmak üzere kurulmuştur.
  2. Tarihte Türk adıyla kurulan ilk devlet…………………………. ‘dir.
  3. Türk tarihinin ve edebiyatının en eski ve önemli

eserlerinden kabul edilen………………………….. ‘nı dikmişlerdir.

  1. Öldürülen düşmanın taştan kabaca yontulmuş suretlerini

temsil eden heykellere………………………………. adı verilir.

5…………………………. ve Bozkurt destanları en önemli destan­

larıdır.

 

  1. (… ) Kutluk Devleti’nin kurucusu Bumin Kağan’dır.
  2. (… ) Kök Türkler gelişmiş bir yazı ve takvim kullanmışlar­

dır.

  1. (… ) İstemi Yabgu, İpek Yolu’nun denetimi için Sasanilerle

mücadele etmiştir.

  1. (… ) Yerleşik hayata geçmişlerdir.
  2. (… ) Orhun Yazıtları’nda Ötüken’in önemi “Türk ülkesinin

yüreği” şeklinde ifade edilmiştir.

ÖRNEK SORU 1

Orhun Yazıtları’nda Bilge Kağan ve kardeşi Kül Tigin’in Çinlilerle yaptıkları savaşlar ve Türk milletini bir araya getirmek için yaptıkları çalışmalar anlatılmıştır.

Buna göre Türk milletinin varlığını devam ettirebilmek için aşağıdakilerden hangisine önem verildiği söylenebilir?

  1. Savaşlardan kaçınmaya
  2. Çinlilerle dostane ilişkiler kurmaya
  3. Kendilerini anlatan yazılı eserler bırakmaya
  4. Dışta güçlü olup, içte birlik ve beraberliği sağlamaya

 

 

 

Kök Türklerin önemli veziri Tonyukuk, “Biz az nüfusumuzla kalabalık Çin’e karşı başarılı olduk. Çünkü biz suları ve otlakları takip ederek sürülerimiz ile dolaşıyoruz. Kendimizi güçlü hissettiğimizde askerlerimizi akınlara gönderiyoruz. Zayıf olduğumuz dönemlerde ise vadilerin derinliklerine saklanıyoruz. Eğer biz etrafı surlarla çevrili şehirler kurup içinde oturur ve eski geleneklerimizi değiştirirsek bir gün yeniliriz.” demiştir.

Bu bilgilere dayanarak aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

  1. İki ülke arasında ticaret gelişmiştir.
  2. Kök Türkler göçebe yaşam biçimini benimsemişlerdir.
  3. Çinliler ile Türkler arasında savaşlar yaşanmıştır.
  4. Türkler hayvancılık faaliyetleriyle uğraşmışlardır.

Orta Asya’dan değişik bölgelere göç eden Türkler, buralarda kurdukları devletlerde nüfus bakımından azınlıkta olmalarına rağmen uzun yıllar egemenliklerini kaybetmemişlerdir.

Türk devletlerinin aşağıdaki özelliklerinden hangisinin bu duruma katkı sağladığı söylenemez?

  1. Güçlü ordular kurmalarının
  2. Hoşgörülü bir yönetim anlayışı benimsemelerinin
  3. Egemen oldukları milletlere adaletli davranmalarının
  4. Hanedan üyelerini geniş yetkilerle donatmalarının

Kök Türklerden günümüze ulaşan en önemli eser olan Orhun Anıtları, dikdörtgen şeklindeki taşlar üzerine yazılmış kitabelerdir. Taşların üç yüzündeki metinler Kök Türk alfabesiyle yazılmış olmakla birlikte, dördüncü yüz Çince yazılmış metinlerden oluşmaktadır.

Kitabelerde Çince metinlerin de yer alması aşağıdakilerden hangisini gösterir?

  1. Çin’in vergiye bağlandığını
  2. Türklerin, Çin egemenliğinde yaşadığını
  3. Türklerle Çinliler arasında kültürel etkileşim olduğunu
  4. Türklerin, Çinlilerin etkisiyle yerleşik yaşama geçtiğini

CEVAP ANAHTARI:

Boşluk Doldurma: 1-Ötüken, 2-Kök Türk Devleti, 3-Orhun Anıtları, 4-balbal, 5-Ergenekon Doğru-Yanlış: 1-Y, 2-D, 3-D, 4-Y, 5-D Test Soruları: 1-D, 2-A, 3-D, 4-C

Bu yazı 32 kere okundu.
  • Site Yorum
  • Facebook Yorum

Bir yorum bırak

Bir yorum bırak

Kategoriler
http://bilelimmi.com/bilelimmi-com-hakkinda/ http://bilelimmi.com/iletisim/