ISI NEDİR?

Paylaş
 

ISI NEDİR?

Dünyada her tür hayat biçimi için mutlak gerekli olan ısı, sebepleri ke­sinlikle bilinmeden önce de etkileri bilinen ve incelenen bir olaydı. Bu esrar kısa bir süre önce, bilimsel tek­niklerin göz kamaştırıcı gelişmesi sa­yesinde çözülebilmiştir.

moleküllerin enerjisi

Her cisim, en hareketsiz görülenler bile, yoğun bir faaliyet yuvasıdır; çün­kü gaz olsun, sıvı veya katı olsun hepsi de mikroskopik parçacıkların (*atomlar veya moleküller) birleşme­sinden oluşur ve bu parçacıklar sü­rekli hareket halindedir. Isı, bu faa­liyetin bir yansımasından ibarettir: hareket hızlanırsa cisim ısınır; yavaş­larsa cisim soğur. Hızlanmaya, basınç (bir taşıt lastiğinin şişirilmesi), elek­trik boşalması (otomobil bujisi), kim­yasal tepki (yanma) v.b. bir ‘enerji katkısı yol açar. Yavaşlama bir ener­ji kaybından ileri gelir: karbon gazı, anî olarak basıncı azaltılacak olursa öylesine soğur ki, «karbon kan» bi­çiminde katılaşıverir.

en sıcaktan en soğuğa

Bir hareket daima hızlanabileceğin- den, kuramsal olarak, ulaşılabilecek ısı derecesinin sının yoktur: bir a­tom bombası patladığı zaman 100 milyon derece çoktan aşılmış olur. Buna karşılık, bir hareket sonsuza kadar yavaşlatılamaz. Parçacıklann tam hareketsizliği mutlak sıfır deni­len şeyi karşılar: -273,16’C. Böyle bir ısıda bütün cisimler hareketsizle- şir, ama gerçekte bu düşük ısıya as­la ulaşılamaz: yıldızları birbirinden ayıran o büyük ‘boşlukta bile soğuk —270°C’m altına inmez.

genleşme

Yüzyıllar boyu, ısının, bilginlerin merakını en çok uyandıran etkilerin­den biri, genleşme oldu: bir gaz, bir sıvı veya bir katı ısıtıldığı zaman hac­mi genişler. Bu ilkeden hareketle, XVII. yy.da, ısı farklarını, kolaylıkla ölçülebilen uzunluk farklarına dönüş­türen ‘termometre icat edildi. Üstün­de son derece ince ve içi boşaltılmış bir boru bulunan bir depoya kapatıl­mış bir sıvı ısıtılacak olursa, bu sıvı genleşip boruda yükselir. Ama kayna­mamak ve ilk soğuklarda donuverme- melidir. Böyle sakıncaları gidermek için Fahrenheit, XVIII. yy.da, —38,8 °C’ta katılaşan ve +357°C’ta kaynayan civayı kullanmayı akıl etti. Bununla birlikte ortalama ısılar için, çok daha ucuz olan boyalı ispirto da kullanıldı.

 

Bu yazı 61 kere okundu.
  • Site Yorum

Bir yorum bırak

Kategoriler