İran Uygarlığı

Paylaş
 

İran Uygarlığı

İran uygarlığı Tarihin en eski uygarlıklarından birisi olup İran ve çevresini derinden etkilemiştir .Özellikle İran’ın stratejik özellikleri Mezopotamya ve Orta Asya Hatta Kafkaslar arasında bulunan jeopolitik konumu nedeniyle derin etkiler bırakmış ve bugün İran’da hala etkileri izleri görülmeye devam edilmektedir .İran’da kurulan devletler ve imparatorluklar uzun yüzyıllar ekonomide eğitimde askeri alanda bilimde önemli aşamalar kaydetmiştir ve çağdaşı olan birçok devletle rekabet içine girmişlerdi .İran’ın ilk dönemlerine baktığımızda ne yazık ki yeterince bilgiye ulaşılamadığını görüyoruz .

O yüzden de İran tarihinin ilk dönemleri hakkında tam anlamıyla bilimsel veriler ortaya konulamamış ve bu ilk dönem İran Uygarlığı karanlıkta kalmıştır. Daha sonraki dönemlere baktığımızda ise İranda ilk olarak Medlerin kurulduğunu görüyoruz .Medler milattan önce 7 yüzyılda İran ve çevresinde hem askeri hem ekonomik hem de kültürel anlamda çok ciddi bir güç haline gelmiş ve çevre devletler üzerine seferler düzenleyerek bu güçlerini pekiştirmeye gayret göstermişlerdir .Özellikle Keyeksar döneminde bağımsızlıklarını elde eden Medler Perslerin yükselişi ne kadar bu güçlerini korumuşlardır .İran Uygarlığı dendiğinde diğer akla gelen ilk devlet ise Persler dir .Aslında bakılırsa Persler başlangıçta Medlerin egemenliği altında yaşadılar ancak Medler milattan önce 550 yıllara doğru eski güçlerini kaybetmeye ve iç karışıklıklar yaşamaya başlamışlardı .Bundan yararlanan Kiyrus  Persleri Medlere karşı ayaklandırmayı başarmış ve milattan önce 550 li yıllarda Medleri yıkarak büyük Pers İmparatorluğu kurmuştur .Persler İran’da hakimiyetlerini pekiştirdikten sonra güçlerini çevre devletleri egemenlikleri altına almaya çalışmış Anadolu’yu ele geçirerek Yunan yarımadasına ulaşmışlardır .Büyük bir imparatorluk kuran Persler doğudan batıya geliştirdikleri çok etkili yönetim şekli sayesinde geniş topraklarını düzenli şekilde yönetmeyi başarmışlardır .

Ancak batıda beliren en büyük hayali Doğu ile batıyı birleştirmek olan Büyük İskender’in İran üzerine yaptığı seferler sonucunda Persler Büyük İskenderin orduları karşısında başarılı olamamış ve böylece Pers İmparatorluğu tarih sahnesinden silinmiştir .Ancak İran uygarlığı dediğimizde aklımıza Pers Devleti ve onun geliştirdiği devlet ve toplumsal sistem gelir .Persler mutlakiyetle yönetilmişlerdir ,yani Pers Kralı hiç kimseye hesap vermeden istediği şekilde ülkeyi yönetme gücüne sahipti ve bu güçlerini de sınırsız şekilde kullanmış devlet yönetiminde de çoğu zaman başarılı olmuşlardır .Perslerin uzun yüzyıllar ayakta kalmasını sağlayan sistem anlayışlarından birisi de eyalet sistemidir .Persler büyük İmparatorluğu Satraplık denilen eyaletlere bölmüşlerdir. Bu sayede merkezi yönetim çok geniş toprakları kontrol altında tutup denetleyebilmiş ve görülen ihtiyaç üzerine eyaletlerdeki yönetimleri değiştirip Ülkü yönetimindeki disiplini sürekli hale getirmeye gayret etmişlerdir .Eyaletlerin başında satrap denilen devlet yöneticileri vardır. Yani bir nevi valiler devlet adına eyaletleri yönetirlerdi. Satraplar sürekli devlet tarafından kontrol altında tutulur her yıl gönderilen müfettişler Satrapları en ince ayrıntısına kadar denetleyip Satraplar hakkında olumlu veya olumsuz raporu Merkezi yönetime bildirilerde. Eğer bir eyalet  iyi yönetilemiyorsa ve yapılan teftişte satrap olumlu bir rapor elde edememiş se zaman geçirilmeden saplar yönetimden alınmış Hatta bir çoğu ağır cezalara çarptırılmıştır. Pers İmparatorluğu’nun en önemli güç kaynağı hiç kuşkusuz disiplinli ve güçlü ordusuydu. Pers ordusu daimi birliklerden oluşurdu Yani sürekli düzenli birlikler halinde Pers ordusu her an savaşa hazır bir şekilde bekletilirdi. Bu askerler halk arasından seçilir özel bir eğitimden geçirilerek özel zırhlarla donatılırdı .Kullandıkları silahlar ise mızrak, kama ,kalkan ,ok ve yayla donatılır aynı zamanda Pers ordusunda zırhlı donatılmış fillerde kullanılabilirdi .Perslerin en önemli başarılarından bir tanesi de çok büyük bir imparatorluk olmalarına rağmen Düzenli bir ulaşım ve posta teşkilatı kurmalarıydı .Pers İmparatorluğu’nun bir ucundan bir ucuna bilgiler ve ulaştırılması gereken materyaller düzenli ve örgütlü bir şekilde ulaştırılır Bu da Merkezi yönetimin ülkenin tüm bölgelerine hakim olmalarına ve yaşanan olaylardan zamanında haberdar olmalarına olanak sağlardı .Ulaşımın ve Posta teşkilatının bu kadar düzenli olması beraberinde ticareti de geliştirmiş Anadolu’dan başlayıp İran’a kadar devam eden Kral Yolu bu dönemde Pers İmparatorluğu’nun en önemli gelir kaynaklarından birisi olmuştur .Persler hakkında söylenebilecek bir Diğer konuda din anlayışlarıdır .Zerdüşt dinini benimseyen Persler Ateşi kutsal saymışlar ve ateşe tapmışlardır .Hiç sönmeyen ateşler yakar ve ateşgede denilen tapınaklarında ibadetlerini yerine getirirlerdi .Perslere göre dünyada iyilik Tanrısı ve kötülük Tanrısı olmak üzere iki Tanrı vardır ve bu iki Tanrı arasında sürekli bir çatışma rekabet bulunmaktaydı .Zerdüşt dinine inananlar elden geldiğince iyilik Tanrısı tarafındadurmaya ve kötülük tarlasından uzaklaşmaya gayret ederlerdi .Günümüzde İran’da Zerdüşt dinine peki raslanmasada Hindistan dolaylarında hala Zerdüşt dinini benimseyen insanlar bulunmaktadır .Perslerden kalan Sanat eserlerine baktığımızda ise tapınaklar ve Krallar için yapılan Büyük Saraylar olduğunu görüyoruz sanat anlamında çok derin izler bırakmayan persler kabartma julıa önem vermişler özellikle Kaya Mezarları persler için son derece önemli olmuştur İran uygarlığı derslerden sonra da bu bölgede etkisini sürdürmüş Hatta günümüze kadar taşındığını söyleyebiliriz Tarihin en eski uygarlıklarından birisi olan İran uygarlığı hakkında günümüzde hala bilimsel çalışmalar devam etmekte ve persler hakkında merak edilen gün yüzüne çıkarılmamış bilgiler üzerinde çalışılmaktadır.

 

Bu yazı 61 kere okundu.
  • Site Yorum
  • Facebook Yorum

Bir yorum bırak

Bir yorum bırak

Kategoriler
http://bilelimmi.com/bilelimmi-com-hakkinda/ http://bilelimmi.com/iletisim/