Harzemşah Devleti

Paylaş
 

Harzemşah Devleti



Harezemşah bu kelimeyi bazı tarihçiler harezmşah harizmşah, harzemşah şeklinde okuyup yazmışlardır .Fakat son yıllarda tarihçilerin çoğu harezemşah şeklinde yazdıklarından bizde böyle yazmayı uygun bulduk. Harezm kelimesi Harezmi bölgesi ne idare eden hükümdara verilen ünvandır .Harzem Amuderya Ceyhun Nehri’nin Aral Gölü’ne döküldüğü Delta bölgesidir çok zengin bir yerdir .Bugün Hive denilmektedir .Harzem de dördüncü asırdan beri Türklerle İran’lılar karışık olarak oturuyorlardı .Buaya harezemşah deniliyordu, hükümdarları da bu isimle anlıyordu. Bu yerde hükümdarlar İslamiyeti kabul ettikten sonra Emeviler ve Abbasiler zamanında Müslüman devletlerine bağlı olarak isimlerini ve tahtlarını kurdular .Bu devirde harezemşahların başşehri Amuderya doğusundaki Kat şehriydi .Müslümanlar kendine bağlı harzemşahlar dan başka burasını idare etmek için valiler de gönderiyorlar dı .Müslüman valiler Gürgenç de oturuyorlardı .Abbasiler zamanında burasını Samanoğulları zapt ettiler fakat Harzemşahları dokunmadılar ama Samanoğulları zayıflayınca onların Harzem Valisi memun 996 yılında Katı zapt etti ve Harzemşah sülalesinden son verdi .Kendisini harzemşah ilan etti ölümünden sonra burasını oğulları idareler ve 2. Harzemşah sülalesini kurdular. Fakat bunların hakimiyeti uzun sürmedi Maniler sülalesini Gazneli Mahmut ortadan kaldırdı ve buraya kendi valilerin tayin etti 1017. Gazneli Mahmut’un tayin ettiği valilerin en namlısı Altuntaş tır .Burasını harzemşah unvanını alarak idare etmiştir.Fakat onun ölümünden sonra 1032 de Harzem de karışıklıklar çıkmış bundan faydalanan Selçuklular Harzem zapt ederek Selçuk sınırını içine almışlardır 1043 .

 

Harzemşah Devleti’nin Kuruluşu

Büyük Selçuklular zamanında Harzemşah Devletini kuran ve onu büyük bir imparatorluk haline getiren sultanların ceddi ANUŞ TİGİN dir. Anuş Tigin bir Türk kölesidir .Selçuk emirlerinden birisi tarafından satın alınmış Selçuklu Sarayı’na verilmiştir .Bu sarayda terbiye edilmiş zekası ve bilgisi sayesinde Selçuklu Sarayı’nda taşdarlığa kadar yükselmiştir .Anuş Tegin büyük oğlu Kutbettin Muhammed 1098 yılında Harzemşah ünvanıyla bu bölgenin genel Valiliğine Selçuklu sultanı Berkyaruk tarafından tayin edilmiş harzemşah sülalesinin kurucusu olmuştur .Kutbettin Muhammed Merde çok iyi bir öğrenim yaptığı her zaman genel bağlı olarak tayin edildiği zaman bir idareci de bulunması gereken görgü ve bilgiye sahip di. Nitekim Harzemşah a gelir gelmez mükemmel bir idareci ve zeki bir politik adamı olduğunu gösterdi adil bir idare kurdu hal koşturacak tedbirler aldık bilginlerin memnun edecek Etrafına topladığı Kutbettin Muhammed Selçuklu sultanı daima sadık kaldı ve saygı gösterdi .Vergilerini ve hediyelerini Sultana zamanında yollayarak Sultan’ın kalbini çaldı .Bununla beraber çocuklarının horosanda  egemen bir devlet kurmaları için gereken tedbirleri de alarak sülalesinin bu memlekette kökleşmesini sağladı. Kutbettin Muhammed 1128 yılında  öldü. Sultan Sancar Kutbettin Muhammed’in sadakatinden de iyi İdaresi’nden memnun olduğu için onun yerine oğlu Atsız’ı tayi etti 1128 .Atsız harzemşahlar tayin edildiği zaman 29 yaşındaydı .Adsız da babası gibi iyi bir öğrenim yapmıştı çok mükemmel bir ebedi kültüre vardı güzel şiir de yazıyordu .Zaman zaman Selçuklu Sarayı’nda kalmış bu sebepten Sultan Sancar tarafından çok sevilmiştir .Atsız genel vali olur olmaz büyük Sultan’a gereken sadakat ve bağlılığı gösterdi .Sultanın bütün seferlerine katıldı .Büyük yararlılıklar gösterdi. Hatta bir defasında Sultan Sencer e yapılan bir suikastten kurtardı .Bu sebepten Sultan’ın daha da çok sevgisini kazandı .Atsız İstiklal peşinde koşuyordu bunun için hükümeti kuvvetlendirecek çareleri başvurdu her zemin çevresinde bulunan askeri önemli olan yerleri zapt etti .Halka kötü davrandı ağır vergiler koydu .Bunlar büyük hükümdar Sanjar’a bildirildi .Atsız Gazne seferine gittiği vakit Sultan Sancar kendisine soğuk davrandı. Atsız bunu sarayındaki rakiplerinin hükümdarı doldurmaları da verdi bu sebepten çok canı sıkıldı ve Sultan sancağından izin alarak harzemşaha döndü. Sultan Sancar Atsız’ın bu durumunu beğenmedi ve yakın yanındakiler ne o Artık bize yar olacağa benzemiyor demişti. Emirleri neden gitmesine izin verdiğiniz soru sorunca da şöyle karşılık vermişti onun çok hizmetini gördük kendisine takip etmek ve ayıplamak bizim Kerem ve merhametimizi yakışmaz .

Atsız har eve döner dönmez derhal Ceyhun doğusuna ve kuzeyine seferler açtı birçok Müslüman memleketlerine aldı halkına eziyet yaptığı burada yaşayan Müslümanlar Sultan’a şikayetlerde yağdırdılar .Buna kızan Sultan Atsıza acı mektuplar yazdı ağır sözler söyledi.Atsız bunlardan üzüldü ve İstiklal ilan etti Gürgençler ne kadar Selçuklu memur varsa hepsini hapsetti mallarına el koydu.Horosana giden bütün yolları kapadı .Bunun üzerine Sancar Atsız üzerinde sefer açtı onunla yaptığı savaşı kazandı 10000 kişiden fazla askerin eve bir oğlunu öldürdü .Atsız kaçta 1138 Atsız’ın yerine başka birisini Vali tayin ederek Sancar başşehri Merve döndü 1139 .Fakat bir sene sonra Atsız tekrar harosana döndü vali oldu ve harzemşahları elde etti 1040. 1141 yılında Sancar’a Sadık kalacağına dair büyük bir yemin etti, fakat Atsız Sancar’a karşı yaptığı bu büyük yemini birkaç ay içinde unuttu .Çünkü Sancar Karahitaylılar a karşı yaptığı Katavan Savaşı’nı kaybetmiş ve büyük zayiat vermişti 1141. Bunu duyan Atsız’dan istiklalini ilan etti ve Horasan’a taarruz etti. Selçukluların baş şehri olan Merve biraz sonra Nişabur zapt etti 1142 .Aldığı memleketlerde adına hutbeler okuttu Sultan Sancar’ın adına hutbe okunmasını yasak etti .Fakat Sancar kısa zamanda durumu düzeltti. Atsız derhal horasan’dan çekildi ,fakat Sancar peşini bırakmadı horasana gitti .Atsız Sultan’dan af diledi mervden aldığı hazineleri geri verdi tekrar harzemşah başında kaldı 1143. Atsız Horasan’a göz dikmişti bunun için karahitaylar ile birleşti Her yıl 30 bin altın vermeyi taahhüt ederek karahitay tehlikesinin önledi. Sancar öldürmek için 2 Fedai gönderdi fakat Sultan Sancar Bunu anladı. 3 defa üzerine sefer açtı yine araya girdiler .Sancar Atsız t affedecek de fakat Atsız’ın Ceyhun Nehri kıyısında gelmesini toprağı öperek yemin etmesini şart koştu 1148 .Atsız Sultan Sancar’ın yanına geldi fakat Sancar At üzerindeydi .Atsız karşısına geldi fakat atından inerek toprağı öpmedi  yalnız başıyla bir selam vermekle yetindi .Sancar affedeceğine dair söz verdiğinden fazla ileri gitmedi. .Bu sürede tekrar barışmış oldular atsız bir müddet için Horasan’ı zaptetmek fikrinden vazgeçti .Fakat Ceyhun Nehri kıyılarında sınırını Mütemadiyen genişletti. Bu sırada Sultan Sancar Oğuzlara esir düştü 1150 -3156.Atsız’a Horasan’a zapt etmek için yeni bir fırsat çıkmıştı fakat Atsız bu fırsatından faydalanmak istemedi aksine olarak Sancarın yeğeni ile anlaştı sultanı kurtarmak için çareler aramaya başladı .Bu sırada Sancar Oğuzhan elinden kaçdı .Atsız Sultanım mektup yollayarak sevincini belirtti emirleri beklediğini bildirdi daha ileri giderek Oğuz Reislerine mektuplar gönderdi. Araya gelerek Sultan’la kendini barışdıracağını ileri sürdü .Fakat bu sırada öldü 1156. Atsız’ın yerine oldu İlarslan hükümdar oldu .Amcasını ve kardeşini öldürdü tek başına Harzem idare ettiği hükümdar oluşundan bir sene sonra Sultan Sencer öldü. Selçuklu İmparatorluğu karıştı ,yeni İmparatorluğu’nu ilan etti Selçuklu emirleri onu Sultan olarak tanımadılar kendi buyruklarını hareket ettiler. Oğuzlar soygunculuk ve yağmacılıklarına devam ettiler. Irak Selçukluları İran ve Horasanı zapta kalktılar fakat İlarslan bunlardan faydalanıp babasının yapmak istediği işleri tavuk ettirmedi .Üstelik  Karahitaylar a her sene vergi verdi bir arada karahitaylar dan kurtulmak için vergi yollamadı Fakat yaptığı savaşta yenildi hastalanıp öldü 1172.

Harzem İmparatorluğu’nun Kuruluşu  1193 -1217

 il aslanın ölümü üzerine yerine Sultanşah hükümdar oldu, fakat kardeşi Alaaddin Tekin tekiş Bazılarına göre TÖKİŞ kabul etmedi Karahitayalardan aldığı kuvvetlerle Sultanşah üzerine yürüdü .Sultanşah kuvvetli bir ordu ile Üzerine gelen kardeşine karşı duramayacağını anladı hazinesini ve ailesine alarak kaçtı 1172 .Bu suretle Alaattin tekiş Harzem hükümdar oldu ,horasandan kaçan Sultanşah tekrar Hükümdarlığı elde edebilmek için birçok memleketlere gitti .Buraların hükümdarları ile ittifaklar yaptı .Alaaddin Tekiş hükümdarlık tan atmak için Harzem toprakların önemi bir kısmını müttefiklerine peşkeşş cekti fakat bu mücadelelerin hemen hepsinde yenildi .Sebep olduğu çatışmalar dolayısıyla Harzem Devleti’ni kuvvetlenmesine ve sınırlarını genişlemesine engel oldu.Sultanşah yenilgilerin verdiği üzüntülere dayanamayarak Hastalandı ve öldü 1193 .Onun ölümüyle serbest kalan Alaaddin Tekintaş surat le İmparatorluğu’nu kurmaya başladı.

Bu yazı 56 kere okundu.
  • Site Yorum
  • Facebook Yorum

Bir yorum bırak

Bir yorum bırak

Kategoriler
http://bilelimmi.com/bilelimmi-com-hakkinda/ http://bilelimmi.com/iletisim/