FAS’IN TARİHÇESİ

Paylaş
 

FAS’IN TARİHÇESİ

FAS Kuzeybatı Afri­ka’da bir Arap devleti­dir. Batıda Atlas Okya­nusu, kuzeyde Cebeli­tarık Boğazı ve Akde­niz, doğuda Cezayir, güneyde Cezayir Sah­rası, güneybatıda Is­panyol Sahrası (Rio do Oro) ile sınırlıdır. Yüzölçümü:

446,579 km2

Başkenti: Rabat

Güneybatıdan kuzeydoğuya, yani Atlas Okyanusu’ndan Akdeniz’e doğru uzanan Yük­sek Atlaslar Fas’ı Sahra’dan ayırır. 4.300 metreye kadar yükselen tepeler (Cebel Aya- sî) vardır. Okyanus kıyıları ovadır. Draa ve Sebu ırmakları Okyanus’a Mevleviye (Mûlû- ya) Irmağı da Akdeniz’e dökülür. Ülkede yıl­lık yağış ortalaması 50 sm. dir, güneyde ya­ğışlar pek azalır. İklim sıcaktır: Kış ortala­ması 15*, yaz ortalaması 29® dir. Tipik bit­ki örtüsü Akdeniz bitkilerinden, güneyde ya­rı çorak yerierde.o, yer yer vahalardan ibaret­tir.

Fas nüfusunun % 94’ten fazlası Müslü- mandır. Bunların % 24’ü Berberi, l’i Zenci, üstü Arap veya Araplaşmış Berberiler’dir. Müslüman olmıyan azınlıklar şöyledlr:

  • Yahudi (İspanyol Yahudisı);
  • Fransız,  İspanyol (Rıf’te),
  • Italyan, Portekizli,  di­ğer Avrupalılar (Ingiliz, Amerikan ) Av­rupalılaşın Protestan, gerisi Ka­tolik’tir.

Fas’ın Başlıca Şehirleri

Rabat: Fas’ın başkentidir.  nüfuslu işlek bir liman şehridir. Kuzeyindeki Sale şehriyle birleşmiş durumdadır. Öteki Fas şe­hirleri gibi, Mağrip Arap mimarlığının şahe­serleriyle         doludur.  AvrupalI vardır.

Kazablanka: Arapça «Dâru’l-Beydâ» (Be­yaz Ev) adının karşılığı olarak Ispanyollar’ın verdiği             isimdir.      Fas’ın en   büyük şehridir.

  1. yüzyılda gelişmiştir. Bugünkü nüfusu

Merakeş: Güney Fas’ın merkezidir. De­nizden 515 m. yükseklikte kurulmuştur. Nü­fusu 287.000’dir, bunun 13.000’i Avrupalı’ dır. Büyük havayolları merkezidir.

Fas: 220.000 nüfusludur. 13.000 Avru- palı yaşar. II. Idris tarafından 808’de kurul­muştur. Şehir denizden 400   metre yükseklik­

tedir. Kuzey Fas’tan geçmek suretiyle Ceza­yir’i             Atlas Okyanusu’

na bağlıyan demiryolu bu şehirden geçer. Fas’ ın tarihî başkenti ve en ünlü şehridir. Türkler, Fas ülkesine bu şehrin adım vermişler­dir. Araplar, ülkeye, Merakeş şehrinin adı­nı verirler, Avrupa dil­lerinde Fas anlamına kullanılan «Maroc», «Morocco» kelimeleri de buradan gelir.

Tanca: 83.000 nüfusludur (Bk. Tanca).

Tetvan:    Rif Bölgesi’ncle Akdeniz’e 10

  1. uzaklıkta 125.000 nüfuslu bir şehirdir. En önemli Ispanyol azınlığı burada yaşar.

Fas’ın diğer önemli şehirleri şunlardır: Miknase (nüfusu:             170.000); El-Arâiş

(50.000), Safî (69.000), Kenitra (68.000), Huribga (66.000), Âzemmûr (55.000), El- Kasru’l-Kebir (Rif’te, 50.000). Bunlardan başka nüfusu 20.000’in üzerinde 8 şehir da­ha vardır.

Fas’ta Ekonomik Hayat

Fas’ta en çok arpa, mısır, pirinç, hurma elde edilir. Başlıca ihraç maddesi zeytinyağ- dır.

Fas’ta 1.820 km. demiryolu, 50.000 km. kadar da kara yolu vardır. Motorlu vasıta­ların toplamı 136.500’dür, bunların çoğu Avrupalılar’m elindedir. 100.000’den fazla telefon, 170’den fazla sinema salonu vardır.

Rabat’ta 1.500 öğrencisi olan üniversite­den başka, bir de Fas şehrinde ünlü dinî Karaviyîn üniversitesi vardır.

Fas bugün nüfusu bakımından dünya dev­letleri arasında 40. gelir. 1 knr’ye 26 kişi düşer. Fransızlar ülkeyi «paşalık» denen ve Türkler’den alınan idari taksimata göre 7 eyalete bölmüşlerdi; bu eyaletlerin merkez­leri Merakeş, Dâru’l-Beydâ (Kazablanka), Fas, Miknase, Rabat, Vecde ve Agadir’di. Bugün 19 vilâyete ayrılmıştır, bunun 5’i Rıf’ tedır.

 

Tarihte Fas

  1. O. XII. yüzyılda Fenikeliler, Fas kıyı­larına gelmişlerdi. Kanaca İmparatorluğu bu ülkeyi de egemenliği altına aldı. Onların yerine sonradan Romalılar, 429’da Vandallar, VI. yüzyılda Bjzanslıler geçtiier. 685’de İs­lâm Araplar, Atlas Okyanusu’na Kadar, ül­keyi fethettiler. İdrisîter, Bağdat’a bağlı ol­makla beraber, ilk Fas devletini ve aynı adı taş-yan ünlü tarihî şehri kurdular. Endülüs Emevîleri, Fatımîler, Zîriler, Murâbıtlar, Mu- vahhitler, Merînîler, Sâ’dî Şerifleri, Hasenî Şerifleri, zamanımıza kadar Fas imparator­luğuna hâkim oldular.

1/29’a kadar dünyanın büyük devletleri arasında olan Fas, sonunda kapak bir ülke haline geldi, geri kaidı

© Osmanlı İdaresi t Osmanlı Türkleri yüzyıl son yarısında Fas İmparatorlu­ğunu da egemenlikleri altına aldılar. Önce Amiral Salih Paşa, sonra Amiral Ramazan Paşa’nın büyük zaferleri Türkiye’ye Fas’ı da kazandırdı (Vâdi’s-Seyl Meydan Savaşı). Böylece, yarım yüzyıl kadar, Türkiye’nin sı­nırı Atlas Okyanusu’na dayanmış oluyordu (Bk. Salih Paşa, Ramazan Paşa).

Türkler, çok zengin tarihî gelenekleri olan, yüzyıllardır bağımsız bir imparatorluk ha­linde yaşıyan bu güçlü devleti ellerinde uzun zaman tutamadılar. 1600 yıllarında, yani Türk egemenliğinin son yıllarında, Fas im­paratorluğu, 3.000.000 knv’den genişti, 9 milyon nüfusu vardı. (Bu sıralarda Ingiltere’ niri 7 milyon nüfusu olduğu hatırlanmalıdır). Fas şehrinin 1700’de 250.000 nüfusu olduğu, Avrupa’da bu tarihte bundan kalabalık an­cak 5 şehir bulunduğu bir fikir edinmeye yarar. XIX. yüzyılın ikinci yarısında Fas, Batı Afrika’daki bütün sömürgelerini kaybetti.

 

1825’te 200.000 nüfusuyla dünyanın 37. şeh­ri olan Fas, 1900’de 184. lüğe düştü.

© Fransız Himayesi: Fransa’nın uzun çe­kişmelerden ve dünya savaşını göze almasın­dan sonra 20 mart 1912’de Sultan’a zorla kabul ettirilen antlaşma ile, Fas’ın kuzeyi (Rif Bölgesi) Ispanya himayesine verildi; geri kalan bölgeler Fransız himayesine bıra­kıldı. Mareşal Lyautey’nin dirayetli genel valiliği devrinde Fas’ta Fransız nüfuzu art- tıysa da. Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra, Rif’te. Emir Abdülkerim’in ihtilâli başta ol­mak üzere, ayaklanmaların ardı kesilemedi. N. Muhammet’in liderliğinde bağımsızlık is­tekleri son derecesini buldu. Fransıziar’la kanlı savaşlar oldu. Bir ara IV. Muhammet’i tahttan uzaklaştırmayı da deniyen Fransa, 23 mart 1956’da Tunus’la birlikte, Fas’ın da bağımsızlığını tanıdı.

  • Bağımsızlık: Fransa’nın himayesindeki Fas’la Ispanya’nın himayesindeki Rif (19.656 km’, 1.303.000 nüfus), İfni (2.500 km2,
  • nüfus), Güney Fas (25.000 km2,
  • nüfus) ve uluslararası bir şehir hali­ne getirilmiş buiunan Tanca (583 kırı2,
  • nüfus), 44 yıl sonra yeniden birleş­ti. Bugün Fas, Ispanyol Sahrası’nı (257.500 km1’, 50.000 nüfus), Presidios’u (213 km2,
  • nüfus) da kendisinden koparılmış parçalar olarak, Ispanya’dan istemekte, Mori­tanya devleti üzerinde de hak iddia etmek­tedir (Bk. Moritanya).

Fas, bağımsızlığını kazandıktan sonra Ba- tılılar’a yakınlık besliyen bir siyaset güttü, Mısır’da Nâsır’ın güttüğü tarafsızlık politi­kasına kapılmadı. IV. Muhammet, akıllı ve dirayetli siyasetiyle, Fas’ı kalkındırdı. Yüz­yıllardan beri Fas hükümdarının taşıdıkları «sultan» (imparator) unvanım «melik» (kı- ral) a çevirdi.

Fas Sanatı

Fas’ın pek zengin bir edebiyatı ve mimari Si vardır ki, Batı (Mağrip) Arap edebiyat ve mimarisi çerçevesinde incelenir. XVI. yüz­yılda Türk müziği yüksek Fas müziğine hâ kim olmuş, onun yerine geçmiş, eski mü­ziği köylere ve dağlara itmiştir. Fakat son yıllarda Türk müzik sistemi de, Mısır’dan çıkan modern kozmopolit müzik karşısında, hızla gerilemektedir.

Fas Sultanları

Fas’ta son imparatorlu* hanedanları Me rinîler’le Şerîfler’dir. Merînî’ler Cezayir ve Fas’ta l !97’den 1550 ye kadar 353 yıl hü­küm sürdüler (Bk. Merînîler). 1511 ‘de on­ların yerine geçen Şerîfler, ikî kola ayrılır: 1660’a kadar devam eden ilk kola «Sâ’dî Şe­rifleri» denir; bundan sonra «Filâlî Şerif­leri» gelir ki, bugün-iktidarda olan hanedan da budur. Bütün Fas gibi Sünnî-Mâlikî oİ3n bu hanedan, 1363’te Hz. Hasan’ın soyundan geldikleri iddiasiyie, Arabistan’dan Fas’a ge­lip yerleşmişlerdir. Hükümdarlarına «Sultan» (imparator) denir, adlarının basma «Mev- lay» getirilir.

Fas’ın başkenti Fas küsında, Miknase’ye, son zamanlarda da Ra­bat’a nakledilmiştir.

 

Bugünkü hanedana mensup hükümdarlar ve saltanat yılları şunlardır:

  • — Muhammet I (1640-1664)
  • — Reşit (1664-1672)
  • — İsmail (1672-1727) («Büyük»)
  • — Ahmet (1727-1729)
  • —- Abdullah (1729-1757)
  • — Muhammet II (1757-1792)
  • — Süleyman (1792-1822)
  • — Abdurrahman ( 1822-1859)
  • — Muhammet III (1859-1873)
  • — Hasan I (1873-1894)
  • — Abdülâziz (1394-1908)
  • — AodüIhafîz ( 1908-1912)
  • __ Yusuf (1912-1926)
  • — Muhammet IV ( 1926 – 1953 -f-

1955 – 1960)

  • — Muhammet V (1953-1955)
  • — Hasan II (1960- )
Bu yazı 45 kere okundu.
Etiketler:
Fasın Tarihçesi
  • Site Yorum
  • Facebook Yorum

Bir yorum bırak

Bir yorum bırak

Kategoriler
http://bilelimmi.com/bilelimmi-com-hakkinda/ http://bilelimmi.com/iletisim/