EVLİYA ÇELEBİ KİMDİR

Paylaş
 

EVLİYA ÇELEBİ KİMDİR

XVII. yüzyılın ortalarında Osman­lI imparatorluğuma bağlı birçok ül­keyi dolaşarak izlenimlerini 10 cilt halinde yazan ünlü gezgin Evliya Çe­lebi İstanbul’da doğdu. Babası sa­ray başkuyumcusuydu. ilköğrenimi­ni medresede yaptı. Kur’an hafızı ol­duğu gibi musikiye de meraklıydı. Melek Ahmet Paşa tarafından padi­şah Murat IV’e tanıtıldı. Saraya alı­narak burada müzik ve yazı üzerine bilgisi artırıldı.

Evliya Çelebi’de seyahat isteğinin başlaması, kendi anlattığına göre bir rüyaya dayanır. Evliya Çelebi rüya­sında Hz. Peygamber’i görmüş, ona «şefaat ya Resulallah» diyecek yerde
şaşkınlıkla «seyahat ya Resulallah» demiş. Peygamber’in yanında bulu­nan Sa’d Ibni Ebi Vakkas da Çelebi’ye gittiği yerde gördüklerini yaz­masını öğütlemiş. Evliya Çelebi, rü­yasını yorumlaması için Kasımpaşa Mevlevi şeyhi Abdullah Dede’ye baş­vurmuş. O da İstanbul’dan başlamak üzere gezdiği her yer hakkında iz­lenimlerini, gördüklerini yazmasını söylemiş. Ve böylece «Seyahatname»- nin yazılması başlamış.

gezileri ve «Seyahatname»

Çelebi önce eski dostu Okçuzade Ahmet Çelebi ile birlikte İstanbul dışında yolculuğa çıkarak Bursa’ya gi­der. Bundan sonra, çeşitli ülkeleri do­laşmıştır. Bu seyahatleri sırasında birçok çarpışma ve savaşa da katı­lan Evliya Çelebi’nin dolaştığı yerleri şöylece sıralayabiliriz: Anadolu, Ru­meli, Suriye, Mısır, Girit, Hicaz, Ma­caristan, Transilvanya, Moldavya, Po­lonya, Avusturya, Almanya, Hollan­da, Bosna-Hersek, Dalmaçya, Güney Rusya, Kırım, Kafkasya ve İran’ın bir­çok kesimi. Çelebi gezdiği ülkele­rin törelerini, yapılarını, yetiştirdiği ünlü kişileri, tarihlerini hattâ dille­rini incelemiş, bunlar hakkında ay­rıntılı bilgi vermiştir. Ancak anlat­tıklarında büyük ölçüde abartma var­dır. Bununla birlikte Seyahatname büyük bir değer taşır. Anadolu ve Rumeli’deki kentlerin tarihi için Ev­liya Çelebi’nin bu eseri önemli bir kaynaktır. Ancak dikkat gösterilip a- bartmaların ayıklanması gerekir.

Evliya Çelebi bir yazısında, Şaka- name adlı bir eseri daha olduğundan söz ederse de, bilinen tek eseri Seya­hatname’ sidir. Yazar, eserini kaleme alırken, kendi deyişine göre, sadece gezip gördükleriyle yetinmeyerek, da­ha önceki yayınlardan (Kazvinî, Mak- rızî, Taberî, Zehebî, Celâlzade, Çolak- zade gibi yazarların kitapları) ve res­mî kaynaklardan (kanunname, sayım defterleri, menakıpname, vilâyetna- me v.b.) yararlanmıştır.

Tamamı 10 cilt olan Seyahatname’- nin ilk beş cildi, Necip Asım ve Ahmet Cevdet tarafından 1896’da, 6. cildi 1900’de yayımcı İmre Karacson, 7. ve 8. ciltleri 1928’de Kilisli Rifat, 9. ve 10. ciltleri ise 1935-1938 yıllarında Ahmet Refik tarafından yayımlandı.

Ayrıca, Reşat Ekrem Koçu ilk 5 cildin özetlerini, Mustafa Nihat Özön Onyedinci Asır Hayatından Levha­lar adlı kitabında Seyahatname’den bazı seçmeleri yayımladılar; Zuhuri Danışman özet olarak 10 cildin yayı­mına girişti. Parça parça çeşitli ya­bancı dile de çevrilmiş olan Seyahat- name’nin «tam metin» baskısı günü­müze kadar yapılamadı.

 

Bu yazı 45 kere okundu.
  • Site Yorum

Bir yorum bırak

Kategoriler