Deyimler Nedir?

Paylaş
 

Deyimler Nedir?

Kavuk sallamak» deyimi, «kavu­ğu eline alıp sallamak» gerçek anla­mından ayrı olarak «hatır için biri­nin sözlerini ve davranışlarını onay­lamak ve beğenmek» anlamına gelir, deyimlerin özellikleri

  1. Deyimler kalıplaşmış sözlerdir. î- çindeki kelimelerin yerleri değiştiri­lemeyeceği gibi, bu kelimelerin yeri­ne başkaları da konamaz. Sözgelimi «Tut kelin perçeminden» deyimi «ke­lin perçeminden tut» biçiminde kul­lanılamaz; «Ayıkla pirincin taşını» de­yimi «ayıkla bulgurun taşını» biçi­minde söylenemez.
  1. Deyimler en az iki kelimeden o- luşur ve biçim bakımından ya bir kelime grubu veya bir cümle halin­de bulunur. Sözgelimi, «tçli dışlı», «Suya sabuna dokunmadan» deyim­leri birer kelime grubudur. Buna karşılık «Elini sıcak sudan soğuk su­ya sokmamak», «Dostlar alışverişte görsün» deyimleri birer cümledir.
  2. Bir mastarla sona eren deyimler fiil gibi çekime girer. Sözgelimi, «bal­tayı taşa vurmak» deyimini «Baltayı taşa vurdum»; «B. t. vurdun» gibi her çekime göre söylenebilir.
  3. Deyim bir kavram belirtmek için bulunmuş özel bir anlatım kalıbıdır.
  4. Genel kural niteliğinde bir söz deği dir. Deyimi a/asözü’nden ayıran e önemli özellik budur. Atasözü bir hi küm bildirir, değişmez bir doğruy bilgece söyler; her atasözü bir gem kuraldır. Sözgelimi, «İşleyen i

pas tutmaz» sözü bir atasözüdür, çün­kü işleyen demirin pas tutmadığı bin­lerce kere denenmiş, apaçık bir ger­çektir. Buna karşılık «Armut piş ağ- zıma düş», «Atı alan Üsküdar’ı geçti» sözleri her zaman ve her yerde doğ-

özel kalıp içinde, çekici ve hoş bir anlatımla belirtmektir. Atasözlerinin amacı ise yol göstermektir.

  1. Deyimler de atasözleri gibi ulu­sal nitelik taşıyan dil varlıklarıdır. Ulusun söz yaratma gücünden doğar.
  2. Deyimler /erimlerden ve argo’- dan da farklıdır. Terim, bir bilim, sanat veya meslek sözüdür veya bir tanımın özetidir: eşkenar, biçerdöver, gündönümüb. Argo ise bir meslek topluluğu arasında kullanılan özel sözlerdir: torpil, piston, moruk v.b. Ama ayrıca argo deyimler de vardır: «dalga geçmek», «pösta koymak», «cızlamı çekmek» gibi.

 

 

Bu yazı 66 kere okundu.
  • Site Yorum

Bir yorum bırak

Kategoriler