DESTANLAR NEDİR?

Paylaş
 

DESTANLAR NEDİR?

Dünya ülkelerinin birçoğunda ya- Olağanüstü kahramanlık öyküleri yakın zamana kadar gezici ozanlar tarafından geniş toplum kitlelerine yayılmışlardır. Bunlar Âşık Kerem gibi ordan anlatan manzum hikâye, oraya gezerek kahvelerde, zengin ko­naklarında, köyodalarında saz çalar, türkü söyler, destan okurlardı. Bu anlatım, ‘mim, ‘müzik, hikâye, do­ğaçtan söz ve şiirin birbirine karış­tığı çok yönlü bir çeşit gösteridir.

Ozan anlatımda her şeyden önce bel­leğinden yararlanır (altmış bin dizeyi ezberinde tutan Sırp ozanlarından söz ederler), ama aynı zamanda an­lattıklarını dinleyicilerin tepkilerine göre ayarlamaktan da geri kalmaz.

tarih ve masal

Genel olarak ağızdan ağıza aktarı­lan ve millî bir kahramanın veya halk­ça sevilen bir kişinin serüvenlerini anlatan sözlü veya yazılı çok eski şi­irlere «destan» denir. Bunlar çoğu za­man masallardan veya süslenmiş ta­rihî olaylardan ibarettir. Başlangıç­ta nispeten kısa iken anlatıldıkça üs­tüne eklene eklene zamanla uzar ve çeşitli bölümlerden oluşan bir bütün olur. Eski Yunanlılardan Homeros’un llyada ve Odisseia’sı, Rodos’lu A- pollonios’un Argonautlar’ı, Hintlile­rin Mahabarata ve Ramayana’ sı, Fran­sızların Roland Destanı, Kırgızların Manas Destanı bunların en iyi örnekleridir. Daha sonraki bazı destanlarsa doğrudan doğruya edebiyat ürünü­dür: îran’lı Firdevsî’nin Şehname’si, Almanların Nibelungen’i, İtalya’da Dante’nin İlâhi Komedya’s\, Ariosto’ nun Öfkeli Orlando’su, Portekiz’de Camoes’in Lusiadas’ı, İngiltere’de Milton’ın Kayıp Cennet’ı v.b. gibi.

Destanlar genellikle bir ulusun er­demlerini simgeleyen bir kahrama­nın serüvenlerini anlatır. Bazen de Vergilius’un Aeneis’i veya Firdevsî’ nin Şehname’si gibi bütün bir ulusu geçmişi ve kökeniyle anlatmayı a-

va’lı kahraman Aeneis hem Romalı­ların, hem de Iules ailesinin (Vergi- lius’u koruyan Sezar’m soyu) atası Destanlar bize yok olmuş toplumların töreleri ve inançları hakkında değerli bilgiler verir. Ama onları ay­nı zamanda insanlığın özlemlerini di­le getiren serüven romanları diye de okuyabiliriz.

Türk destanları

Destan kavramı, İslâm kültü­rünün etkisiyle geniş bir anlam kazanmış, mesnevi, vekayina- me gibi türlerle, çeşitli olayla­rı konu edinen halk şiiri örnek­lerinin adı olmuş, modern ede­biyatta da çeşitli türlerin anla­tımında kullanılan genel bir kavram haline gelmiştir.

Ergenekon DestanıTürklerin Ergenekon’a sığınmaları, burada çoğalınca dağı eriterek çıkışları; Köroğlu Destanı’nda göçebe Oğuzların İranlIlarla yaptıkları savaşlar anlatılır.

Oğuz Kağan Destanı’nda Oğuz’un doğuşu, başarıları, ölme­den önce imparatorluğunu dört oğlu arasında paylaştırması an­latılır.

Kırgızların Manas Destanı, Orta Asya ve Doğu Avrupa’daki müslüman Türk boylarıyla put­perest Kalmuklar ve Çinliler arasında geçen savaşları dile ge­tirir. Son araştırmalarda bu destanın 400 000 dizesi tespit eedilmiştir.

 

 

Bu yazı 47 kere okundu.
  • Site Yorum

Bir yorum bırak

Kategoriler