CİVA NEDİR?

Paylaş
 

CİVA NEDİR?

Ortaçağ simyacıları civayı bir metal olarak değil metallere parlaklık, yoğunluk. ısıl iletkenlik ve dövül­genlik özellikleri kazandıran bir öz olarak tanıyor­lardı. Metallerde. ısıtıldıkları zaman ortaya çıkan değişikliklerin bağlandığı ikinci temel bileşen de. KÜKÜRT’tü. Braune  Leningrad’da 1759 un soğuk bir kış gecesi dondurmayı başarana kadar (cıva —39°C’ta katılaşır), cıvanın bir metal olduğu kabul edilmedi Kimyasal olarak cıva. PERİYODİK ÇİZELGE’nin aynı grubunda yeralan kadmiyum ve ÇİNKO’ya benzer.

CİVANIN KEŞFEDİLMESİ

Civa, bazen, filizinin yeryüzü­ne çıkan tabakasında doğal damlacıklar halinde bulu­nur. Bu yüzden Tarihöncesi insanınca da bilindiği sa­nılır. Aristoteles (İ.Ö. 384-322) o zamanın tek önem­li filizi olan zencefreden cıva özütlendiginden sozeder Zencefre. kırmızı renkte cıva sülfürdür  ve uzun bir süre sülyen boyasının hazırlanmasında kullanılmış­tır.

Civa nedir sorusuna cevap aradığımızda civa işlemi 1557’de Meksika’da GÜMÜŞ’ün özütlenmesi için amalgamalama yönteminin geliştirilme­siyle arttı ve bu amaç için kaynak. Peru’daki maden­lerden sağlandı 1849’da. Kaliforniya’daki ALTIN’a hücumdan sonra gene istem artışı oldu ve bu Kalifor­niya cıva madenlerinin gelişmesiyle sonuçlandı. Hem altın, hem de gümüş özütleme işlemlerinde cıva amalgamaları (bk. resim) kullanıldı. Günümüzde A BD Nevada. İdaho  Arizona. Oregon ve Alaska’daki ma­denleriyle hâlâ en büyük cıva Üreticisidir Yeryüzü kabuğunda, örneğin PLATİN ve URANYUM’dan daha az bulunmasına karşın, cıva yatakları­nın derişikliğinin yüksek olması, bu metalin çok değerli sayılmamasına yolaçmaktadır özütleme: Civa, genellikle filizinin oksijenli bir ortamda kavrulması ve ortaya çıkan cıva buharının yoğunlaştırılmasıyla elde edilir.

Civa nedir dediğimizde Oldukça kaba filiz, düşey şaftlı fırında kavrula­bilir. Daha İnce filizler İse, ocağın içinden hava­nın akmasını engellerler. Bu yüzden filiz tozunun şaft boyunca, birbirlerine 45° meyilli bir dizi tavadan düşerek ilerlediği ocaklar geliştirilmiştir. Günümüzde bütün filizi ince toz haline gelinceye kadar öğüttükten sonra fırında kavurmak, geçerli bir sistemdir. Bir ka­vurma işlemi, ya filizin bir ocaktan, dönen bıçaklı ikin­ci bir ocağa indirildiği çok ocaklı mekanik bir fırında, ya da dönme ekseni yatayla birkaç derece açı yapan uzun silindir biçimli döner fırında yapılır. İnce filizin kavrulmasında, oldukça büyük miktarda toz. fırın gaz­ları yoluyla ocağın bacasına taşınır. Bu toz. yoğunlaş­tırma borularını tıkamaması için, alınır. Yoğunlaştır­ma borularında toplanan cıva, içindeki kurumdan, filt­reden geçirilerek ayrılır. Bazı cıva bileşikleri içeren kurumdan, daha sonra, kireçle işlenerek metal alına­bilir. Son olarak metal, vakumla DAMITMA yöntemiy­le saflaştırılır.

 

Civanın Kullanım alanları:

Civalı BAROMETRE 1643’te Torricelli.TERMOMETRE ise 1714 te Fahrenheit tarafından geliştirildi. Daha yakın dönemde cıva, birçok bilimsel aygıtta ve ev eşyalarında kullanım alanı buldu Örneğin, doktorların kan basıncını ölçmek için yararlandıkları tansiyon aleti (Bk MANOMETRE) ve kapalı ŞALTER lerde cıva kullanılır. Başka bir kullanım alanı da. yüksek akım sözkonusuoldugunda alter­natif akımı doğru akıma çevirmek için yararlanılan cıva arklı REDRESÖRdür. Ancak bu tür aygıtlar, gi­derek. yerlerini yan İletken aygıtlara bırakmaktadır Civa buharının içinden geçen elektrik deşarjıyla olu­şan parlak mavi-beyaz ışık ise. floresan lambalarının temelini oluşturur (Bk. DEŞARJ TÜPÜ).

Civa nedir diyerek araştırdığımızda alaşımlara amalgam denir. En çok bilinen amalgam %69,4 gümüş. %3.6 bakır. %0.8 çimento ve %26.2 kalay içeren bir alaşım ile cıvayı karıştırarak yapılan ve diş dolgularında kullanılan amalgamdır. Sıvı ile kat) halleri arasında yayınma oluşurken, dol­gu ‘tutar.’ Cıvanın ‘amalgam oluşturma özelliğinden, altın ve gümüş özütlemede yararlanılır. Cıva, tuzlu suyun ELEKTROLİZ’iyle KLOR üreten pillerde katot olarak kullanılır. Katotta açığa çıkan sodyum, hemen bir amalgam oluşturur ve sud kostik (sodyum hidrok­sit) olarak alınır. Cıvanın talyum metaliyle oluştur­duğu amalgamın. cıvadan daha düşük bir erime sı­caklığı (60°C) vardır; bu yüzden, düşük sıcaklık ter­mometreleri yapımında kullanılır Cıvalı PİL’lerin güçleri öteki pillere oranla daha çok. ömürleri de da­ha uzundur. Boyutlarının çok küçük tutulması gereken aygıtlarda, örneğin duyma aygıtı ve fotoğraf makina- sının ışık ölçülerinde, bu piller kullanılır. Civalı pillerde anot, cıva ile çinkonun amalgamıdır; katot da yaklaşık % 5 grafit ile karıştırılmış cıva oksitten (HgO) oluşmuştur.                                                         ,

Civa bileşikleri, sınırlı ölçüde de olsa, endüstri ve tıp alanında da kullanılır Cıva sülfat (HgSO,). aseti­len ve sudan asetaldehit (Bk. ALDEHİT) elde edilme­sinde bir katalizör işlevi görür. Bakır, cıva ve iyot tan oluşan kompleks tuz Cu,(HgI4). ısıtılınca renk değiş­tiren bir ısı belirtecidir. Cıva fülminat. Hg(CNO)*. sür­tünme ve şoka çok duyarlı olduğu için PATLAYICI’lar- da ateşleyici olarak kullanılır. Cıva ve bileşikleri, ze­hirli olmaları nedeniyle günümüzde daha az kullanıl­maktadır: ama kalomel (Hg,Clz) gibi bazı cıva bileşik­lerinden mikrop kırıcı olarak yararlanılır Fenıl cıva asetat (PMA). mantarların büyümesini engellemek için tohumluk tahıllara püskürtülür Aynı zamanda kağıt fabrikalarında balçık oluşmasını, duvar kağıdı yapış­kanlarında mantar oluşumunu ve çayırlarda kalın ot­ların büyümesini engellemek için kullanılır.

Zehirliliği:

Civa, özellikle cıva buharı ve cıva bile­şiklerinin büyük bölümü zehirlidir. Bu nedenle, ge­nellikle çevre kirlenmesi açısından tehlikeli olduğu ka­bul edilir. Fenil. cıva asetat ile işlem görmüş tohum­lar. İsveç’teki sarı yelve kuşu soyunun yok olmasına yolaçtı ve bu yüzden 1960 da yasaklandı 1971 yılında ise. gene bu bileşikle ekim için hazırlanan tahıllık to­humu yiyen yüzlerce Iraklı öldü. Yakın zamanda bu­na benzer bir başka hata yüzünden. Avrupa’da binler­ce damızlık hayvanın zorunlu olarak öldürülmesi ge­rekti.

Bu yazı 317 kere okundu.
  • Site Yorum
  • Facebook Yorum

Bir yorum bırak

Bir yorum bırak

Kategoriler
http://bilelimmi.com/bilelimmi-com-hakkinda/ http://bilelimmi.com/iletisim/