ÇELEBİ MEHMET

Paylaş
 

ÇELEBİ MEHMET (I. Mehmet)

Osmanlı devle­tinin beşinci pa­dişahıdır (Ölm. 1421).

 

Yıldırım Bayezit’in oğludur. Annesi Devlet Hatundur. Ba­basının sağlığında, 1391 yılında Amasya sancakbeyliğine atandı. Timur’la yapılan Ankara meydan savaşında (1402), yedek kuvvetlerin başında bulundu. Osmanlı ordusu yenilgiye uğrayınca, buyruğu altındaki kuvvetlerle Bolu taraflarına çe­kildi. Sonra Amasya’ya yerleşti.

Timur, Ankara savaşından sonra, yanında bulunan Ana­dolu beylerine eski topraklarını geri verdi. Karamanoğulları, Germiyanoğullan, Saruhanoğulları ve Menteşeoğulları bey­likleri yeniden kuruldu. Böylece Anadolu Türk birliği bo­zuldu.

Çelebi Mehmet, çevresindeki beyleri, anî baskınlarla ye­nilgiye uğrattı; Niksar, Tokat ve Sivas bölgesini yönetimi al­tına aldı (1403). Bayezit Paşa, bu başarıların sağlanmasında kendisine yardımcı oldu.

Çelebi Mehmet, Timur’la anlaşarak onun egemenliğini kabul etti. Timar da bulunduğu yerlerin hükümdarlığını ken­disine verdi. Çelebi Mehmet, Timur’la birlikte para bastırdı. Timur, Yıldırım Bayezit’in öteki oğullarından İsa Çelebi, Mu­sa Çelebi ve Süleyman Çelebi’ye de aynı koşullarla bulunduk­ları yerlerin hükümdarı tanıdı. Bu davranışıyle Osmanlı dev­letini parçalamış ve iç savaşa sürüklemiş oldu.

Timur, sekiz ay Anadolu’da kaldıktan sonra Semerkant’a döndü. Giderken Yıldırım Bayezit’in oğullarından Mustafa Çelebi’yi de beraberinde götürdü. Bundan sonra kardeşler ara­sında on bir yıl süren (1402- 1413) kanlı bir hükümdarlık kav­gası başladı. Osmanlı tarihinde bu döneme Fetret Devri veya Fasıla-i Saltanat denir. Çelebi Mehmet de bu çatışmaya karıştı.

Çelebi Mehmet, İsa Çelebi’ye, Anadolu’yu aralarında bö­lüşmeyi önerdi. Fakat, İsa Çelebi, onun bu isteğini kabul et­medi. Bunun üzerine Çelebi Mehmet, İsa Çelebi’yi Ulubat’ ta yenilgiye uğrattı (1404). Bursa’ya girerek hükümdarlığını ilân etti. Rumeli’ye geçen İsa Çelebi, Süleyman Çelebi’nin ya­nına gitti. Süleyman Çelebi, onu önemli bir kuvvetle Ana­dolu’ya gönderdi. İsa Çelebi, Bursa’yı almak istediyse de halk karşı çıktı, o da şehri yaktı. Çelebi Mehmet’le Bursa ya­kınlarında yaptığı ikinci savaşta da yenilerek Kastamonu’ya İsfendiyar Beyin yanma kaçtı. Onunla birlikte Ankara’yı almak istediyse de başarı sağlayamadı. Batı Anadolu’ya gi­derek Saruhanoğullan ve Menteşeoğulları ile anlaştı. Çelebi Mehmet, bunları yenilgiye uğrattı. İsa Çelebi, bu kez Kara- manoğlunun yanına kaçtı. Aydınoğlu, Menteşeoğlu ve Ger- miyanoğlu Çelebi Mehmet’in egemenliğini kabul etti. Saruhanoğlu Hızır Bey, bir baskınla öldürüldü. Karamanoğlu, Isa Çelebi’yi ülkesinden çıkarmayı kabul etti. Isa Çelebi, Eskişe­hir yakınlarında bir hamamda yakalanarak boğduruldu. Çe­lebi Mehmet, Anadolu’da tek başına kaldı.

 

Süleyman Çelebi, Çelebi Mehmet’in güçlü duruma gel­mesinden kuşkuya düştü. Kuvvetleriyle Rumeli’den Anado­lu’ya geçti. Bursa’yı aldı. Çelebi Mehmet, hemen ordusuyla buraya yetişti, iki kardeşin kuvvetleri, Yenişehir yakınlarında karşılaştı. Çelebi Mehmet, komutanlarından bazılarına güvenemediğinden savaş yapmaktan vazgeçerek Amasya’ya döndü (1406). Süleyman Çelebi’nin kuvvetleri, Çelebi Mehmet’in yö­netimindeki yerleri ve Karamanoğulları ülkesini yağma etti­ler. Süleyman Çelebi, Batı Anadolu’da bulunduğu sırada ken­disine yardımcı olan ve yol gösteren büyükvezir Çan dar Lı Ali Paşa öldü. Bu değerli devlet adamından yoksun kalan Süleyman Çelebi güç duruma düştü. Çelebi Mehmet, Süley­man Çelebi’yi Rumeli’ye geçmeye zorlamak için Karamanoğlu ve küçük kardeşi Musa Çelebi ile anlaştı. Musa Çelebi, ona bağlı kalacağına ve adına para bastıracağına yemin ederek söz verdi. Musa Çelebi, Sinop’tan bir gemi ile Eflak’a gön­derildi. Bu durumu öğrenen, Süleyman Çelebi, Anadolu’dan ayrılarak Rumeli’ye gitti. Çelebi Mehmet Bursa’ya gelerek burasını yeniden ele geçirdi.

Musa Çelebi, önce Süleyman Çelebi’nln kuvvetlerine ye­nildi. Fakat, onun içki ve eğlenceye dalmasmdan yararlana­rak Edirne’yi bir baskınla ele geçirdi. Süleyman Çelebi, İs­tanbul’a kaçarken yakalandı ve öldürüldü. Musa Çelebi, kar­deşi Çelebi Mehmet’e verdiği sözü bozarak Edirne’de hüküm­darlığını ilân etti ve adına para bastırdı (1410). Fakat çok sert davrandığı için büyük beyler kendisinden yüz çevirdiler. Musa Çelebi, Sırplar ve Bulgarlara karşı başarı sağladı. Te- salya’yı geri aldı. 1411’de İstanbul’u kuşattı.

Güç durumda kalan imparator Manuel, Çelebi Mehmet’i Rumeli’ye geçmeye kışkırttı. Çelebi Mehmet imparatorla an­laştı. Onun yardımıyle kuvvetlerini Rumeli’ye geçirdi. Çatalca yakınlarında, Musa Çelebi ile yaptığı savaşta yenilerek İstan­bul’a kaçtı. İmparatorun gemileriyle Anadolu’ya geçti İkinci kez Rumeli’de Musa Çelebi ile yaptığı savaşta yine başarı sağlayamadı. Çelebi Mehmet, bundan sonra, Musa Çelebi’ye bağlı beylerle anlaştı. Üçüncü kez Rumeli’ye geçti. Kendisine katılanlarla kuvveti çoğaldı. Sofya’nın güneyinde Samakov kasabası yakınlarında yapılan savaşta Musa Çelebi, kuvvetleri az olduğu için yenilgiye uğradı. Kaçarken yakalanarak öldü­rüldü (1413).

Çelebi Mehmet, Edirne’de devletin tek hükümdarı oldu­ğunu ilân etti. Osmanlı devletini bir yönetim altında birleş­tirmiş oldu. Bundan sonra Anadolu’ya döndü. Aydınoğlu Cüneyt Beyden İzmir ve çevresini aldı. Daha önce Bursa’yı kuşatmış olan Karamanoğlu üzerine sefere çıktı. Akşehir, Beyşehir ve Seydişehir’i aldı. Karamanoğlu II. Mehmet Bey! yenilgiye uğrattı. Konya’yı kuşattı. Karamanoğlu üe banş ya­parak geri döndü. Vergisini vermeyen ve Musa Çelebi’ye yar­dım eden Eflak prensi Mirça üzerine yürüdü. Onu Yerköyü yakınında yendi. Mirça barış istedi. Uç yıllık vergisini ödedi; oğlunu da rehine olarak gönderdi (1416). Bu sıra da Mac ar lar üzerine de akınlar yapıldı.

Osmanlılar, denizcilikte henüz Venediklilere üstünlük sağlayacak duruma gelmemişlerdi. Venediklilerin düşmanca davranışları üzerine, Gelibolu tersanesinde hazırlanan 30 ka­dırga Çalı Bey komutasında Ege denizine açıldı. Bazı adalar vurularak çok sayıda tutsak alındı. Eğriboz adası kıyıların­da rastlanan birkaç Venedik gemisi ele geçirildikten sonra Gelibolu’ya dönüldü. Ertesi yıl, Pietro Loredano komutasın­da bir Venedik donanması Çanakkale boğazına girerek Lap­seki önlerine geldi. Burada iki tarafın donanmaları arasında bir deniz savaşı oldu. Çalı Bey şehit düştü. Osmanlı donan­ması başan sağlayamadı. Yaralanan Venedik donanması ko­mutanı Bozcaada’ya çekildi. Daha sonra Bizans imparatoru Manuel’in aracılığıyle barış yapıldı. Tutsaklar, karşılıklı ola­rak geri verildi (1417).

Çelebi Mehmet, Candaroğullanndan Tosya, Çankırı ve Kalecik’i aldı. Cenevizlerin yönetiminde bulunan Kâfir Sam­sun’u e!e geçirdi. Ayrıca Müslüman Samsun’u ülkesine kat­tı.

Çelebi Mehmet zamanında geçen önemli bir olay da Şeyh Bedreddm’in ayaklanmasıdır. Şeyh Bedreddin, Anadolu’da Alevîler arasında Islâm dinine uygun görülmeyen düşüncele­rini yaymaya başladı. Ona göre: «Cennet ve cehennem, bil­gisizlerin sandıkları gibi olmayıp bu dünyadaki iyilik ve kö­tülüklerin ruhlardaki tatlı veya acı belirtileridir». Musa Çe­lebi Şeyh Bedreddin’i kazasker atamıştı. Çelebi Mehmet, pa­dişah olunca onu, İzmit’te oturmak zorunda bıraktı. Şeyh Bedreddin buradan kaçtı. Rumeli’de Diliorman taraflarına gitti. Halifesi olan Börklüce Mustafa, İzmir yakınlarında Karaburun’da ayaklandı; üzerine gönderilen kuvvetleri boz­du. Şehzade Murat (II. Murat), epeyce uğraştıktan sonra, Börklüce Mustafa’yı tutsak alarak öldürttü. Şeyh Bedreddin’ in adamlarından olan Torlak Kemal de Manisa’da ayaklandı. Onun üzerine de kuvvet gönderildi. Torlak Kemal yakalandı ve asıldı. Deliorman taraflarında bulunan Şeyh Bedreddin’e karşı büyükvezir Bayezit Paşa gönderildi. Şeyh Bedreddin yakalandı. Ulemadan alman fetva üzerine Serez’de asıldı (1420).

Timur, Yıldırım Bayezit’in oğullarından Mustafa Çelebi­yi beraberinde Semerkant’ta götürmüştü. Timur’un ölümün­den sonra Anadolu’ya dönen Mustafa Çelebi, Candaroğlu îs- fendiyar Beyle anlaşarak Eflak’a oradan da Bizans’a gitti. İm­parator Manuel’den hükümdar olması için kendisine yardım edilmesini istedi. İmparator, çıkarma uygun bulduğu için onu, Rumeli’ye gönderdi. Mustafa Çelebi, burada bazı beylerden yardım gördü. Tesalya ve Selanik çevresinde bir ayaklanma çıkardı. Başan sağlamasını önlemek için gerçek şehzade ol­madığı ileri sürüldü ve kendisine Düzmece Mustafa denildi. Çelebi Mehmet, bu ayaklanmayı güçlükle bastırdı. Mustafa Çelebi, Bizans’a sığındı. İmparator, belirli bir para karşılı­ğında Mustafa Çelebi’yi tutuklu bulundurmayı kabul etti. Yanmdakilerle birlikte Limni adasına gönderdi.

Çelebi Mehmet, bu olaydan sonra hastalandı. Öleceğini anladığı için büyük oğlu Murat’ı Amasya’dan çağırttı. Murat, gelmeden önce Edirne’de öldü. Bursa’da Yeşil Türbe’ye gö­müldü.

Çelebi Mehmet, Osmanlı devletinin ikinci kurucusu ol­muştur. Osmanlı padişahlarının büyüklerinden biridir. De­ğerli bir komutandır. İçinde bulunduğu güç duruma göre ha­reket etmesini bilmiş, aşırı davranışlardan kaçınmıştır. İç ve dış tehlikelere karşı uyanık bulunarak zamanında aldığı ön­lemlerle parçalanmış olan Osmanlı devletini kısa sürede bir yönetim altında toplamayı başarmıştır. Yirmi dört savaşta bulunduğu, kırka yakın yara aldığı söylenir. Bursa’da Yeşil cami, medrese, imarat ve kendisi için Yeşil türbeyi yaptırdı. Ayrıca Edirne’de Eski caminin yapımını tamamlattı; vakıf olarak da bir bedesten kurdurd

Bu yazı 93 kere okundu.
  • Site Yorum
  • Facebook Yorum

Bir yorum bırak

Bir yorum bırak

Kategoriler
http://bilelimmi.com/bilelimmi-com-hakkinda/ http://bilelimmi.com/iletisim/