BAŞLICA BULUŞLAR

Paylaş
 

BAŞLICA BULUŞLAR

 

Barut ve Top’un Kullanılması

Tarihte barutu ilk kullananlar Çinlilerdir. Daha sonra sırasıyla Türkler ve Müslüman Araplar da barutu öğrendi. Avrupalılar da Haçlı Seferleri döneminde barutu öğrendi.

  1. yüzyıla kadar sadece şenliklerde kullanılan barut bu tarihten itibaren ateşli silahlarda kullanılmaya başlandı.

Barut kullanılarak toplar dökülmesi ve Fatih’in döktürdüğü toplarla Bizans’ın güçlü surlarını yıkabilmesi sonucunda Avrupa’daki krallar da bu topları kullanmaya başladı. Krallar derebeylerin şatolarını yıkarak feodalite rejimine son verdi. Avrupa’da merkezi krallıklar yeniden güçlendi.

 

Kâğıt ve Matbaanın Kullanılması

İlkçağlarda Çinliler ipekten, Türkler ise pamuktan kâğıt yapıyordu. Haçlı Seferleri ile kâğıt yapımını öğrenen Avrupa kâğıt yapımında selülozdan yararlanmaya başladı. Bu şekilde daha ucuz kâğıt üretilebiliyordu. Bu nedenle kâğıt üretimi arttı.

Avrupalılar Haçlı Seferleri ile öğrendikleri matbaayı da geliştirdiler.

Matbaanın geliştirilmesi ve kâğıdın ucuza mal edilmesi kitap fiyatlarını azalttı.

Okuma bilenlerin sayısı arttı.

Bu gelişmeler de Rönesans ve Reform hareketlerinin başlamasında etkili oldu.

 

Pusula’nın Kullanılması

Avrupalılar Haçlı Seferleri ile öğrendikleri pusulayı da geliştirdiler.

Akdeniz ticaretinin Osmanlı denetimine girmesiyle başlattıkları Coğrafi Keşifleri bu buluş sayesinde gerçekleştirdiler.

COĞRAFİ KEŞİFLER

Nedenleri

  • Pusulanın öğrenilmesi ile açık denizlere açılabilmenin kolay olması
  • Gemicilik sanatında gelişmeler yaşanması
  • Hurafelere inanmayan gemicilerin yetişmesi
  • İpek ve baharat yollarının Osmanlı denetimine geçmesi
  • Doğu ülkelerinin zenginliği ve Avrupalıların bu ülkelerde doğrudan ticaret yapmak istemesi

 

UYARI:

İpek Yolu Çin’de başlayıp Karadeniz kıyılarına doğru uzanıyordu. Baharat Yolu da Hindistan’dan başlayarak iki kola ayrılıyordu. Birinci kol Basra körfezine diğeri de Mısır ve Suriye limanlarına uzanıyordu. Karadeniz ve Akdeniz limanlarından Venedik ve Cenevizler tarafından alınan mallar Avrupa’ya ulaştırılıyordu. Avrupa’ya pahalıya satılan bu mallara Portekizliler ve İspanyollar doğrudan doğruya ulaşmak istiyordu.

Keşifler

Ümit Burnu ( 1487) Barthelemeo Diaz

Afrika’nın güney ucundaki bu burnu buldu.

Amerika Kıtası’nın Keşfi ( 1492) Kristof Kolomb

Keşfettiği bu kıtayı Hindistan sandı. Bölgenin yeni bir kıta olduğu 15 yıl sonra İtalyan denizci Ameriko Vespucci tarafından anlaşıldı.

Ümit Burnu dolaşıldı. ( 1498) Vasko De Gama

Ümit burnunu dolaşarak Hindistan’a ulaşmayı başardı.

NOT: Baharat Yolu’na alternatif bir yol bulundu.

 

Dünyanın yuvarlak olduğunun ispatlanması ( 1512–1522) Macellan

Hep doğuya giderek başladığı yere ulaşmayı hedefledi ve başardı. Böylece dünyanın yuvarlak olduğunu kanıtlandı.

 

UYARI: Bu keşiflerde kilisenin dünyanın düz olduğu görüşü çürütülmüş oldu.

 

Coğrafi Keşiflerin Sonuçları

  • Yeni ticaret yolları bulundu. İpek ve Baharat Yolları önemini kaybetti.
  • Akdeniz ticareti önemini kaybetti. Atlas Okyanusu kıyıları önem kazandı.
  • Ticaret yollarının yön değiştirmesiyle İslam dünyası yoksullaşmaya başladı.
  • Yeni keşfedilen yerlerden getirilen altın ve gümüşlerle Avrupa kıtası zenginleşti.
  • Avrupa’da zenginliğin kaynağı değişti.( Toprak zenginliği önem kaybetti, altın ve gümüş zenginliği önem kazandı.)
  • Burjuva sınıfı zenginleşti. ( Ticaretle uğraşan sınıf)
  • Yeni ırklar, kültürler, hayvanlar, bitkiler keşfedildi.
  • Rönesans ve Reform hareketlerine ortam hazırladı.

 

Coğrafi Keşiflerin Osmanlı’ya Etkileri

  • Akdeniz ticaretinin önem kaybetmesi ile Osmanlı Devleti’nin gelirleri azaldı.
  • Avrupa’nın Osmanlı’ya bağımlılığı azaldı.

 

Osmanlı Coğrafi Keşiflerin Olumsuz Etkilerini Ortadan Kaldırmak İçin;

  • Süveyş Kanalı, Don-Volga projelerini geliştirdi; ancak başarılı olamadı.
  • Akdeniz ticaretini yeniden canlandırabilmek için Avrupalı devletlere kapitülasyonlar verdi.

 

HÜMANİZ AKIMI

14.yy’da ilkçağ eserlerinin incelenmesiyle ortaya çıkan, akıl ve bilimi her şeyin üzerinde tutan, insan sevgisini esas alan düşünce sistemidir.

 

UYARI: Avrupa’da bu düşünce sisteminin güçlenmesi ile Skolâstik felsefe zayıflamıştır. Rönesans ve Reform hareketlerine ortam hazırlamıştır.

 

RÖNESANS

İlkçağ eserlerinin incelenip yeniden yorumlanması ile ortaya çıkmıştır. Bu dönem edebiyat, sanat ve bilimde meydana gelen gelişmelere yeniden doğuş anlamında “Rönesans” denilmiştir. Rönesans Hareketi ilk İtalya’da başlamıştır.

 

Rönesans Hareketi’nin Önce İtalya’da Başlamasının Nedenleri

  • Coğrafi konumunun uygunluğu
  • Ticaret yolları üzerinde bulunması
  • Dini merkez olması

 

Rönesans’ın Nedenleri

  • Kâğıt ve matbaanın öğrenilmesi ile düşüncelerin hızla yayılması
  • Okuryazar oranının artması
  • Coğrafi Keşiflerle zenginleşen halkın bilim ve sanata ilgi duyması
  • Mesen sınıfının oluşması( sanata ve sanatçıya değer veren bir sınıf)
  • İstanbul’un fethinden sonra İtalya’ya gelen Bizanslı bilim adamlarının çalışmaları

 

Rönesans’ın Sonuçları

  • Skolâstik düşünce( dine dayalı) yıkıldı.
  • Pozitif düşünce (bilimsel) güçlendi.
  • Reform hareketlerine ortam hazırladı.
  • Bilim ve teknik alanında gelişmeler yaşandı.
  • Aydınlanma Çağı başladı.

 

REFORM

Yeniden şekillenme demektir.

Katolik Kilisesinde yapılan düzenlemelerdir.

 

Reform’un Nedenleri

  • Matbaanın yaygınlaşmasıyla okur-yazar oranının artması
  • İncil’in Latinceden yerli dillere çevrilmesi
  • Skolâstik düşünce sistemine Avrupalı Aydınların tepki göstermesi
  • Kilisenin sömürüsüyle halkın fakirleşmiş olması ve kilisenin tepki duyması
  • Haçlı Seferleri, Coğrafi Keşifler ve Rönesans ile kiliseye duyulan güvenin azalması

 

UYARI: Reform hareketi ilk Almanya’da başladı.

 

Reformun Sonuçları

 

  • Yeni mezhepler ortaya çıktı.( Protestanlık, Kalvenizm vb.)
  • Mezhepler arası anlaşmazlıklar çıktı. Avrupa’da iç savaşlar yaşandı.

 

UYARI: Bu dönem Osmanlı Hükümdarlığını yapan Kanuni Sultan Süleyman, Hıristiyan dünyasındaki ayrılığı körüklemek için Protestanlara destek vermiştir.

 

  • Din adamlarının etkisi azaldı. Katolik kilisesi kendini yenilemek zorunda kaldı.
  • Eğitim ve öğretim laik anlayışa göre düzenlendi. ( Eğitim kilisenin elinden alındı. Skolâstik düşünce sona erdi.)

UYARI: Reform hareketleri Ortodoks kilisesinde görülmemiştir. Çünkü Ortodokslarda din devlete egemen konumda değildir.

Reform hareketlerinin yaşanması Osmanlı’nın Orta Avrupa’da kolayca ilerleyebilmesine olanak sağlamıştır.

 

ABD’nin kuruluşu( 1783- Versay Antlaşması)

UAYRI: ABD’nin bağımsızlığını ilan ederken yayınladığı Bağımsızlık ve İnsan Hakları Bildirgesi ile Cumhuriyet, eşitlik, adalet, özgürlük, laik devlet, hukuk devleti, özel mülkiyet, milliyetçilik gibi kavramlar dünyaya yayılmıştır.

 

AYDINLANMA ÇAĞI

  • Skolâstik Felsefenin yıkılmasıyla bilimin gelişmesinin önü açıldı: deney ve gözlem metodu kullanıldı. Önemli bilimsel çalışmalar ortaya konuldu.
  • Fizik, matematik: Newton
  • Astronomi: Kopernik
  • Fizik: Galileo
  • Matematik ve Analitik Geometri: Descartes
  • Düşünce ve yazılarıyla: J.J.Rousseau
  • Müzik alanında: Mozart ve Bach

 

FRANSIZ İHTİLALİ

Nedenleri

  • Kralların baskıcı yönetimleri
  • Yöneticilerin lüks içinde yaşarken halkın ağır vergilerle fakirleşmesi
  • Toplumsal sınıf farklılıklarının olması
  • Coğrafi keşiflerle zenginleşen burjuva sınıfının yönetimde söz sahibi olmak istemesi
  • Fransa’nın Avrupa’da yaşanan savaşlarla ekonomisinin kötüleşmesi
  • İngiltere ve ABD’deki demokratik gelişmelerin Fransızları etkilemesi
  • Fransız aydınlarının monarşi düzenini eleştirmeleri, bu düşüncelerin halkı etkilemesi( Diderot, Monsteguieu, Rousseau, Voltaire)

 

Sonuçları

  • Demokratik yönetimler güçlendi.
  • Eşitlik, özgürlük, adalet gibi kavramlar güçlenerek, yayıldı.
  • İmparatorluklar yıkılmaya, ulus devletleri kurulmaya başladı.
  • Yeniçağ kapandı. Yakınçağ başladı.

UYARI: İhtilalle birlikte yayılan düşüncelerin önünü kesmek isteyen Avrupa devletleri Fransa’ya savaş açarak Fransa’yı yendiler ancak bu düşüncelerin yayılmasını engelleyemediler.

  • Fransız İhtilali ile mutlak krallıkların yıkılabileceği anlaşıldı.
  • Fransız İhtilali ile yayılan milliyetçilik akımı çok uluslu devletlerin yıkılmasına neden oldu. Milliyetçilikten en çok etkilenen devletler, Osmanlı, Avusturya- Macaristan ve Rusya’dır.
  • Rusya Panslavizm politikası izleyerek milliyetçiliğin olumsuz etkilerini olumluya çevirmeyi başaracaktır.

 

Fransız İhtilali’nin Yaydığı Düşüncelerin Osmanlı’ya Etkisi

Milliyetçiliğin Etkisi

Çok uluslu yapısı zarar görmüştür.(Osmanlı Devleti’nde yaşayan sırp ve yunanlıların ayrı devlet kurmak için isyan etmeleri gibi…)

 

Demokrasinin Etkisi

Osmanlı Devleti’nde olumlu etki yapmıştır.( Tanzimat Fermanı, Meşrutiyet gibi)

 

 

UYARI: Fransa’da İhtilalin yaşanmasından bir süre sonra Napolyon iktidarı ele geçirdi. Avrupa’yı denetim altına alabilmek için savaşmaya başladı; ancak başarılı olamadı.( Napolyon Savaşları)

Avrupalı devletler Fransız İhtilali ile ortaya çıkan kavramların yayılmasını engellemek için önlemler alsalar da daha sonra Osmanlı’da çıkan Sırp ve yunan isyanlarını destekleyeceklerdir.

 

 

SANAYİ DEVRİMİ

İnsan gücünün yerini makinelerin almasıyla seri üretime geçildi.

 

Nedenleri

  • Rönesans ve Reform hareketleriyle güçlenen bilimsel düşünce sonucu ortaya çıkan teknolojik gelişme
  • Coğrafi Keşiflerle Avrupa’da oluşan sermaye birikimi
  • Sömürgelerden bol ve ucuz hammadde akışının olması
  • Buhar gücünden yararlanılmaya başlanması

 

Sonuçları

  • Üretimde artış yaşandı.
  • Büyük şirketler kuruldu.
  • Sömürgecilik yarışı arttı.
  • Toprak önemini kaybetti.
  • Köyden kente göç hızlandı.
  • Kapitalizm, sosyalizm, emperyalizm gibi kavramlar ortaya çıktı.

 

UYARI: Sanayi Devrimi ile artan sömürgecilik savaşı I.Dünya Savaşı’nın çıkmasında etkili olacaktır.

 

Hazırlayan

Sosyal Bilgiler Öğretmeni

Aslı ÇEKİÇ

 

 

 

Bu yazı 897 kere okundu.
  • Site Yorum

Bir yorum bırak

Kategoriler