BAROMETRE NEDİR?

Paylaş
 

BAROMETRE NEDİR?

Atmosfer basıncını ölçmek için kullanılan alete «barometre» denir. Hava durumunu önceden anlamakta, dağların yüksekliğini ölçmekte kullanılır. Uçakların yüksekliğini gösteren «altimetre» de barometre cinsinden bir alettir.

Atmosfer tabakasının vücudumuzun her santimetre karesine büyük bir basınç yap­tığını biliyoruz. (Bk. Atmosfer). Yüksek­lere çıktıkça bu basınç azalır. Aynı şekilde, sıcak ve soğuk hava akıntıları da hava ba­sıncını değiştirir. O halde, bu basınç deği­şikliğini ölçerek hava­nın durumunu yüksek ölçmek mümkün­dür. İşte barometre bi­ze bunu sağlar.

Civalı ve madenî ol­mak üzere iki çeşit ba­rometre vardır.

Civalı Barometre

Bir kaba üç santi­metre kadar kalınlıkta civa koyalım, ayrıca 90 sın. kadar uzun­luktaki ince bir cam tüpü de civa ile dol­duralım. Tüpün açık tarafını civa kabına

 

ÇEŞİTLİ BAROMETRELER: 1 — Sifon­lu; 2 — Küvetti; 3 — Kaclranlı; 4 —

Zemberekli; 5 — Döner .silindirli

daldırır ve dik tutarsak tüpteki civa sevi­yesinin azalmaya başladığını görürüz. Civa­nın seviyesi, kabclaki civanın seviyesine 76 sm. kalıncaya kadar düşmekte devam eder, sonra durur. Tüpteki civa, kabclaki civanın yüzeyine olan basınç etkisiyle o noktada kalır, daha aşağı düşmez. Civa kabının yü­züne düşen basınç artarsa, Jüpteki civa yükselir, azalırsa alçalır. İşte civalı baro­metrenin esası budur.

Deniz seviyesinde tüpteki civanın yüksek­liği 76 santimetredir. Hava değişikliklerine göre civanın yüksekliği 69 79 sm. arasın­da değişir. Yüksekliğin artması da civa seviyesini değiştirir. 3.000 metrede civa sütunu 50 sm. ye, 6.000 metrede 32 sm. ye, 9.000 metrede 22 sm. ye kadar düşer. Civanın yükselmesi yüksek basıncı, dolayı- sîyle «iyi hava» yı; alçalınası da, alçak basıncı, yani «kötü hava» yı, bir fırtına­nın yaklaşmakta olduğunu gösterir.

Civalı barometrenin esaslarını ilk defa, 1643’te, Italyan fizikçisi Evengelista Toricelli keşfetmiştir. Toricelli yukarıda anlattığımız denemeyi yapmış, böylece barometreyi bul­muştur.

Bugünkü barometrelerde civa kab.rım ye­rini kapalı bir hazne almıştır Bu haznenin bir kenarı civayı dışarıdaki hava ile temas ettirecek şekilde açıktır.

Madenî Barometre

Civalı barometreler çabuk kırkabileceği için bunların yerine birçok yerlerde madenî barometreler kullanılır. Bunlara «aneroid» (sıvı olmıyan) barometre acı da verilir.

Bu tip barometreler son derece hassas­tır. Hafif ve kullanışlı olmaıarı bakımından da civalı barometrelerden üstün tutulur.

Madenî barometrenin esasını eğilip bükü- lebilir ince bir madenden yapılmış kutu teşkil eder. Genel olarak havası boşaltılmış olan bu kutunun üstüne çelik bir yay tut­turulmuştur. Yay, alttan cihazın dibine vi­dalanmış olan kutuyu yukarı çekik bir du­rumda bulundurur Hava basıncında artma olunca kutu hafifçe içeri doğru çöker, azal­ma olunca kalkar. Kutunun üstündeki yaya tutturulmuş bir gösterge, bu iniş ve kalkış­larla, yükselip alçalır, barometrenin işa­retli levhasında kutunjn bu hareketlerini gösterir.

Başka bir çeşit madenî barometre de Eugene Bourdon adında bir Fransız’ın ge­liştirdiği barometredir. Bu barometrenin esa­sını içi boş, havası boşaltılmış helezoni bir

Bu yazı 60 kere okundu.
  • Site Yorum

Bir yorum bırak

Kategoriler