ANSİKLOPEDİ NEDİR?TARİHÇESİ NEDİR?

Paylaş
 

ANSİKLOPEDİ NEDİR?TARİHÇESİ NEDİR?

Ansiklopedi sözcüğü Yunanca en (içinde), kyklios (çember) ve paideia (öğrenme) sözlerinin birleşmesinden oluşur ve bütün bilimleri çevrele­yen öğretim anlamına gelir. Söz ko­nusu düzen alfabe sırası olabileceği gibi, bilgilerin konulara göre toplan­ması da olabilir. Böylelikle ortaya çı­kacak eser de ya bütün bilgileri toplamak amacını güder, ya da bir bilim  dalında bilinenleri maddelere böle­rek verir. Bunlardan birincisine ge­nel ansiklopedi, İkincisine de uzman­lık ansiklopedisi denir.

İnsanlığın çağlar boyunca oluşmuş ortak bilgisini herkesin ve sonraki kuşakların yararlanabileceği biçimde toplama düşüncesi Milattan önceki yüzyıllarda doğmuştur. Nitekim ilk ansiklopedinin M.Ö. 384-322 yılları arasında yaşamış olan  Aristoteles ta­rafından hazırlandığını biliyoruz. Ge­ne o çağlarda Roma’lı Marcus Terentius Varro (M.Ö. 166-27) dokuz cilt­lik bir ansiklopedi yapmıştı.

Bugün yararlandıklarımıza yakın anlam ve kapsamdaki ansiklopediler XV. yüzyıldan sonra ortaya çıkmağa başladı. Bunlar arasında 1481’de İn­giltere’de William Caxton’m çıkardı­ğı Dünyanın Aynası (Mirror of the World), 1541’de İsviçre’de Ansiklope­di adıyla yayımlanan eser anılmağa değer.

XVIII. yüzyıla doğru ansiklopedi çalışmalarının kişilerin çaba sınırla­rını aşarak, bilim adamlarının ve dü­şünürlerin ortak eseri halinde yürü­tülmesine önem verildiği görülür. Bu­nun ilk örneklerinden biri Fransa’da Diderot ve d’Alambert’in Ansiklope­di’ si ile yayımcı Panckoucke’un bir grup düşünüre hazırlattığı ve 1781′- de çıkmağa başlayan bir başka an­siklopedidir. Bu arada Çin’de de, her cildi 80 sayfalık, 10 000 ciltten oluşan bir ansiklopedi 1725 yılında yayımlan­mıştı.

Bu çalışmaları büyük ve ulusal ni­telikteki ansiklopediler dönemi izle­di. İngiltere’de Encyclopaedia Britan­nica 1768’de, Fransa’da XIX. Yüzyıl.Evrensel Sözlüğü (Dictionnaire Uni­versel du XIX0 Siècle) 1866’da ya­yımlanmağa başladı. Almanların bü­yük ansiklopedisi Der Grosse Brock- haus 1796’da çıktı.

Türkiye de Ansiklopediler

Farabî’nin X. ve îbni Sina’nın XI. yüzyılda Arapça olarak yayımladık­ları eserler çağdaş anlamda ilk an­siklopedilerdir. Onlardan sonra Kâ­tip Çelebi’nin XVII. yy.da yazdığı «Keşf-üz-Zünun an Esâmi’l-Kütüb vel Fiinun» adlı gene Arapça olan bib­liyografya ansiklopedisi gelir. Ali Suavi’nin yarını kalan «Kamus-ül-U- lûm vel-Maarif»inden (1870) ve Ah­met Rifat Efendi’nin 7 ciltlik «Lm- gat-i Tarihiye ve Coğrafiye» (1881) adlı eserinden sonra Türkçe ilk tam ansiklopedi Şemsettin Sami’nin 1889′- da çıkardığı 6 ciltlik Kamus-ül-A’lâm’- dır (Özel İsimler Sözlüğü).

Türk Tarih Encümeni’nce başlatı­lan ve Millî Eğitim Bakanlığınca ta­mamlanan îbnül Emin M. Kemal İnal­ın Son Asır Tiirk Şairleri (1930-1942), Türk harfleriyle basılan ilk ansiklo­pedik eserdir. Cumhuriyetken sonra ilk genel ansiklopedi ise Cumhuriyet gazetesinin çıkardığı 10 ciltlik Hayat Ansiklopedisi’ dir (1932-1936). Daha sonra İbrahim Alâettin Gövsa 1933- 1938 yılları arasında 4 ciltlik Meşhur Adamlar ansiklopedisini çıkardı.

 

Bu yazı 133 kere okundu.
  • Site Yorum
  • Facebook Yorum

Bir yorum bırak

Bir yorum bırak

Kategoriler
http://bilelimmi.com/bilelimmi-com-hakkinda/ http://bilelimmi.com/iletisim/