ANADOLU BEYLİKLERİ

Paylaş
 
  1. ANADOLU BEYLİKLERİ

Türkiye’de Birinci İmparatorluk (Selçukoğulları) Moğol darbeleri altında nüfuzunu kaybedince, Anadolu’da bir takım beylikler (prenslik­ler) ortaya çıktı. Batı Anadolu Türkmen beylikleri, henüz Bizans’ta bu­lunan Batı Anadolu’nun Ege kıyılarını fcth etmek suretiyle, Anadolu Türk birliği için büyük hizmette bulundular. Osmanoğulları, bu Batı Anadolu Türkmen beyliklerinden birinin başında bulunan hânedandı. Bu beylikler, 1308’e kadar Selçukoğulları’na, sonra 1335’e kadar İlhan­lIlara (İran Moğollan, sonradan Türkleşmiştir) tâbi idiler. 1308’de II. Mes’ûd’un Kayseri’de ölümü üzerine Selçukoğulları son bulmuş ve Tür­kiye tahtı boşalmıştı. Esasen son Selçukoğulları, Tebriz’deki Ilhan’a tâ­bi idiler. Bu beylikler içinde krallık derecesinde olan ve eski Selçuklu taht şehri Konya’yı elinde tutan Karamanoğulları, Selçukoğullan’nın meşrû halefi olmak istedilerse de, bunu diğer beyliklere kabûl ettireme- diler. Bunu ancak Osmanoğullan yapabildi. Fakat diğer beyliklerle savaş­maktan fazla, Rumeli topraklarında Hıristiyan ülkeler feth ederek ve Hı­ristiyan ordularına karşı zaferler kazanarak elde etti. Bu derecede prestiji büyüyen bir hânedânı Anadolu illeri, rahatça kabûl edebildiler. Fakat ba­zıları çok direndi ki, bunların başında Karamanoğulları gelir, Osmanlı- lar’ı çok uğraştırmışlar, XVI. asrın ilk yıllarına, II. Bâyezid zamanına ka­dar dirençlerini devâm ettirmişlerdir. Anadolu Türkmen beyliklerinin başlıcaları şunlardır:

Karaman (Konya)’da Karamanoğulları (20 melik, 1250? — 1487)

Kütahya’da Germlyanoğullan (5 bey, 1260 — t390 + 1402 — 1429)

Balıkesir’de -Dânişmendoğulları’ndan inme- Karasıoğullan (3 bey, 1303? — 1345)

Aydın, Birgi, Ayasluğ ve İzmir’de Aydmoğullan (8 bey, 1300 — 1390 + 1402 — 1425)    *

Manisa’da Saruhanoğullan (5 bey, 1300 — 1390 + 1402 — 1410) Muğla’da (Balat ve Beçin) Menteşeoğullan (8 bey, 1280? — 1391 4 1402 — 1425?)

Beyşehri’nde Eşref oğullan (3 bey, 1280 — 1320)

İsparta’da Hamîdoğullan (7 bey, 1280? — 1324 + 1327 — 1391) Hamidoğulları’nın bir dalı olarak Antalya’da (Korkuteli) Tekeoğul- lan (7 bey, 1300? — 1392 + 1402 — 1423)

Denizli’de tnançoğullan (5 bey, 1276 — 1368)

Eflani, Kastamonu ve Sinop’ta sonradan «îsfendiyâroğulları» deni­len Candaroğulları (11 bey, 1291 — 1461)

Niksar’da Tâceddinoğullan (4 bey, 1308? — 1415)

Amasya’da Kutlu – Şahlar (3 bey, 1340? — 1393)

Ankara’da Ahi Cumhuriyeti (3 bey, 1290? — 1354)

Sivas’ta Râhatoğullan (XIII-XIV. asırlar)

Elbistan ve Maraş’ta Dulkadıroğullan (10 bey, 4337 — 1522) Elbistan ve Adana’da Ramazanoğullan (18 bey, 1352 — 1608) Sinop’ta Pervâneoğullan (4 bey, 1277 — 1355)

Afyonkarahisar’da Sâhib – Ataoğullan (4 bey, 1265 — 1333)

Kastamonu’da Çobanoğulları (4 bey, 1204 — 1320)

Sivas ve Kayseri’de Eretnaoğullan (5 melik, 1327 — 1380) ve yerine geçen Kadı Burhâneddin ve oğlu (1380 — 1398)

Bunların en ehemmiyetlileri, Osmanoğullan’mn Anadolu birliği kur­malarına karşı asırlarca direnen Karamanoğulları’dır. Bunlardan I. Meh- med Bey, 13 mayıs 1277’de Konya’da Türkçe’yi tek resmî dil ilân etmiş, Arapça, bilhassa Farsça’nın devlet işlerinde kullanılmasını yasaklamış­tır.

Bu hanedanlardan Karamanoğullan, Candaroğullan, Dulkadıroğul- lan, Germiyanoğullan, pek çok kız alıp vererek Osmanoğullan ile içli dışlı akraba olmuşlardır.

Bu beyliklerden biribirlerine tâbi olanlar da vardır. Meselâ ilk de­virlerde Osmanlılar dahil, birçok Batı Anadolu beyliği, Germiyanoğulla- n’na tâbi idi.

Bu beyliklerden Karası, Aydın, Menteşe, Saruhan, Germiyan, Os- manlı, Bizans’tan Ege ve Marmara bölgelerini fethederek devletlerini kurmuşlardır. Süleyman – Şâh’ın fethettiği ve I. Haçlı Seferinde Bizans’­ın geri aldığı bu topraklar, bu suretle, ancak XIII. asrın son çeyreği, hat­tâ XIV. asrın ilk çeyreğinde tekrar fethedilerek Türk toprağı olmuştur.

Karası, Aydın, Menteşe ve Saruhan beylikleri, kudretli donanmalar kurmuş, bazan deniz kuvvetlerini birleştirerek Ege Denizi’ne hâkim ol­muş, Yunanistan’a, Ege adalarına, Rumeli’ne akınlar yapmışlardır. Bu hususta Aydmoğlu Gazi Umur Bey (Paşa) (13§4 — 1348), çok ileri git­miş, büyük şöhret yapmıştır. Attika, Mora, Girit, Kıbrıs, Trakya, hattâ Karadeniz’de Romanya kıyılarını donanması ile altüst eden bu Türk prensi, İzmir’in Rodos Saint-Jean Şövalyelerinin elinde bulunan ve Türklerce «Gâvur İzmir» denen kesimini almak isterken, İzmir sûrları önünde şehid olmuştur.

Bu beyliklerin çoğu, hayatlarının son devrelerini Osmanlılar’a tâbi olarak geçirmişlerdir. Ramazanoğulları ve Dulkadıroğullan, bazan Mem- lûkler’e tâbi olmuşlardır. Memlûkler/ nüfuzlarını Karaman’a kadar uza- tabilmişlerdir. Beyliklerin bir kısmı Yıldırım Bâyezid tarafından orta­dan kaldırılmış, 1402 Ankara felâketinden sonra Timur tarafından ihyâ edilmiş, müstakil veya Osmanlılar’a tâbi olarak hayatlannı bu şekilde bir müddet daha uzatmışlardır. Bir kısım beylikler (Dulkadıroğullan, Ramazanoğullan, îsfendiyâroğullan vs.), hayatlarının son devresini, hiç­bir muhtariyetleri olmaksızın, Osmanlı valisi sıfatıyle geçirmiş ve ta­mamlamışlardır.

Bu yazı 80 kere okundu.
  • Site Yorum
  • Facebook Yorum

Bir yorum bırak

Bir yorum bırak

Kategoriler
http://bilelimmi.com/bilelimmi-com-hakkinda/ http://bilelimmi.com/iletisim/