AMAZON NEHRİ

Paylaş
 

AMAZON NEHRİ

Nehirlerin en büyüğü, uzunluk bakı­mından da İkincisidir. (Dünyanın en uzun nehri Nil’dir. Missouri ile Mississippi bir tek nehir sayılırsa dünyanın en uzun nehri ola­rak kabul edilebilir.)

Güney Amerikayı hemen hemen Ekvator hizasında batıdan doğuya kesen Amazon neh­rinin uzunluğu, kıvrımlarım hesaba katma­dan 5360 km. dir. Suları kabarık olduğu za­man denize saniyede 120.000 metre küb su taşır. Suları çekilmiş olduğu zaman ise bu miktar 35.000 metre kübe kadar düşer. Et­rafa uzanan kolları ile beraber kapladığı hav­za 7.000.000 km. karedir.

Nehrin genişliği ağızda 250 km. ye yakın­dır. Derinliği de 60 metre kadardır. İçlere doğru gidildikçe de nehrin yatağı genişliği­ni muhafaza eder. Bazan o kadar genişler ki bir kıyıda duran karşı kıyıyı göremez. Ağız­dan yüzlerce kilometre içerilere kadar de­rinlik 30 metreden fazladır.

Amazon nehrinin taşıdığı muazzam suyun akıntısı denizin iki, üç yüz kilometre ileri­sine kadar devam eder. Buralarda sular bu­lanık, oldukça da tatlıdır.

Amazon nehrinin ağzı bir halici andırır. Burada birtakım adalar vardır, içlerinde en büyüğü 42.000 km. kare yüzölçümlündeki Marajo adasıdır.

Amazon nehri, Peru’da And Dağlarından çıkar. Orada Büyük Okyanus’tan ancak 130 km. kadar uzakta olan nehir önce kuzeye doğru akar, sonra asıl yönünü bularak doğu­ya döner. Bu bölgede nehrin adı Maranon’ dur. Brezilya’yı baştan başa sulıyan nehir, Atlas Okyanusu’na kadar olan yolu boyun­ca 1.100 kadar kol alır. Kollariyle beraber Amazon nehrinin 30.000 km. den fazla bir kısmında buharlı gemiler işler. Büyük gemi­ler ise suların kabarık olduğu zaman, he­men hemen kıtayı baştan başa geçerek, Pe­ru’daki louitos’a kadar giderler. Burada, At­las Okyanusu’na olan uzaklık 4.000 km. dir. Suların çekilmiş olduğu zaman bile büyük gemiler nehirde 1.500 kilometreden fazla ilerliyerek Manaus’a gelebilirler.

Denizin gelgiti 600 km. içerilere kadar hissedilir. Deniz kabardığı zaman nehrin ağ­zındaki su bir anda geriye döner. Yüksek­liği dört metreye yaklaşan duvar gibi dal­galar birbirini kovalıyarak akıntıya karşı

 

gürliye gürliye akmaya başlar. Bu gürültü 8 km. kadar öteden duyulur. Ispanyol kâ­şiflerinden Vicente Pinzon sırf bu yüzden nehrin keşfine çıkmaktan çekinmişti.

Amazon nehrinin, And Dağlarındaki yük­sekliğini bir yana bırakırsak, denizden yük­sekliği çok azdır. Son 3.000 kilometrelik yo­lu boyunca yükseklik 10 metreyi geçmez. Bu kadar az bir eğilimde arkadan gelen mu­azzam suyun itmesi Amazon nehrine akıntı verir. Genel olarak Amazon havzası deniz yüzünden 250 m. yüksekliktedir.

Amazon nehrini 1541 yılında Francisco Orellana adında bir Ispanyol keşfetmiştir. Orellana yanındaki arkadaşlariyle birlikte nehir boyunca ilerliyerek Ekvator’da Quito’ ya kadar gelmiş, daha sonra And Dağlarına tırmanmıştır.

Amazon’un kolları

Amazon’a katılan kolların çoğu başlı ba­şına bir nehir büyüklüğündedir. Bunların en önemlileri güneyden akan Madeira (3.500 km.), Tapajoz ( 1.500 km.), Xingu (1.980 km.), Tocantis (2.700 km.) dir. Kuzeyden karışan nehirlerin başlıcası Rio Negro’dur (2.500 km.). Bu nehirlerin Amazon’a karış­tığı yerlerde bazıları binlerce km. kareyi bu­lan delta adaları meydana gelmiştir.

Bitkiler ve hayvanlar

Amazon nehri havzasında çok çeşitli bit­kiler ve zengin, sık ormanlar vardır. Bu böl­ge bitki bakımından dünyanın en zengin ye­ridir. Atlas Okyanusu’ndan 300 km. kadar sonra başlıyan ormanlar ise gittikçe genişii- yerek And Dağlarına kadar uzar.

Amazon nehrinde alligatorlar, iri kaplum­bağalar yaşar. Ayrıca 750 çeşit balık yaşa­dığı tesbit edilmiştir. Bunların en büyüğü «nehir balinası» denen «piraruku» dur. Ağırlığı 200 kiloyu bulur. Amazon nehrin­deki balıkların en ilgi çekici olanı ise «pi- ranha» balığıdır. Bu balığın ustura gibi kes­kin dişle/i vardır. İnsan dahil, suda Tasla­dığı bir canlıyı birkaç saniye içinde iskelete çevirecek kadar yırtıcıdır.

Nehrin havzasında ise çok çeşitli memeli hayvanlar yaşar. Bunların başında kedi fa­milyasından jagar, puma gelir. Maymunların da birçok çeşidi bulunur. Bu bölgenin en iri hayvanı tapirdir. Geyik de burada yaşıyan hayvanlardandır. Amazon ormanlarını gece­leyin milyonlarca yarasa doldurur. Bunların arasında kan emicilikleriyle tanınan vampir­ler de vardır. Denizineği (manatee) ise eti için avlanır.

 

 

Bu yazı 50 kere okundu.
  • Site Yorum

Bir yorum bırak

Kategoriler