Altınordu Devleti

Paylaş
 

Altınordu Devleti

Doğu Avrupa’da Aşağı Idil (Volga) kıyılarında, Cengiz Han’ın başlattığı ve torunlarının sürdürdüğü büyük fetihlerle kurulan Türk-Mogol Devle­ti (1241-1502).

Altınordu devleti, Cuci Han’ın ölü­münden sonra oğlu Batu (Sayın) Han (1227-1256) tarafından kurul­du. Cengiz Han. Doğu Deştikıpçak ve Harzem ülkelerini fethettikten sonra, büyük oğlu Cuci Han’a (1170-1227) vermişti. Ama Cuci Han 1227’de ölünce. Cengiz Han ona vermiş olduğu toprakları, bu kez to­runları Batu Han ve Orda Içen Han arasında bölüştürdü. Sağkol illeri  İdil ırmağı boyundaki iller ve hanlık makamı Batu Han’a verildi ve Akordu ya da Altınordu diye adlan­dırıldı.Solkol illeri ile Siriderya bo­yundaki illerse. Orda İçen Han’a verildi ve Gökordu diye nitelendi. 1228 de Ogeday (1228-1241) kağan seçilince. Batı seferi için Batu Han başkomutanlığa getirildi. On üç yıl süren bu büyük sefer süresince. Batu Han Bulgarları ve Kıpçakları yendi: Moskova’ya bir sefer düzen­ledi: daha sonra Polonya. Macaris­tan. Avusturya ve Dalmaçya’ya gi­rerek ülkesinin sınırlarını genişletti. Kendisine bağladığı ülkeleri yönet­mek için Aşağı Idil’i merkez seçti ve Saray kentini başkent yaptı.

Batu Han’ın ölümünden sonra (1256). yerine sırasıyla oğulları Sartak Han ve Ulakçı Han geçtiler. Ama onların da kısa aralıklarla ölmeleri sonu­cunda. Altınordu devletinin yöneti­mi Batu Han’ın kardeşi Berke Han’a (1257-1266) kaldı. İslâm dinini be­nimseyen Berke Han. Cuci ulusunun Azerbaycan üstündeki haklarını ala­bilmek için, büyük bir orduyla İlhanlı ülkesi üstüne yürüdü ve Hulâgu Han’ı yendi. Berke Han’dan sonraki hanlar (Mengü Timur. Tuda Mengü. Tula Buka. fokta), onun si­yasetini izlemekle birlikte. Islâm dinini benimsemediler. Bununla bir­likte. İslâm dini gene de ülkede geniş ölçüde yayıldı ve Özbek Han (1313- 1340) döneminde devletin resmî dini oldu. Altınordu Devleti’ne en güçlü dönemini yaşatan Özbek Han’ın ölü­münden sonra, yerine geçen oğlu Canibek Han (1340-1357). İslâm ge­leneğini Cuci ulusuna yaymaya ça­lıştı: ama Azerbaycan seferinden dönerken, oğlu Berdi Bek’in adam­ları tarafından öldürüldü.

Berdi Bek Han’ın (1357-1360) ölü­münden sonra, ülkede karışıklıklar başladı ve yaklaşık on yıl içinde yirmiden çok han tahta çıktı. Karı­şıklık dönemi Urus Han’ın 1369’da öbür hanlıkları ortadan kaldırarak. Doğu Deştikıpçak’a egemen olması­na kadar sürdü. Daha sonra Toktamış Han bütün Deşti Kıpçak’ı ege­menliği altına alarak. 1382’de Mos­kova’yı ele geçirdi ve o tarihten sonra Rus prenslikleri Altınordu Devleti’ne yıllık vergi ödemeye baş­ladılar. Ne var ki. kısa süre sonra Timur Toktamış Han’a karşı saldı­rılara başladı ve 1391’de yapılan savaşı kazandı (bununla birlikte Toktamış Han. Deştikıpçak’taki ege­menliğini korudu). 1399’da Timur’un tahta geçirdiği Kutluk Han döne­minde Toktamış yeniden Saray kentine girmeyi başardıysa da çok geçmeden yenilerek Litvanya’ya sı­ğındı ve 1405’te Emir Edigü’nün adamları tarafından öldürüldü. Ti­mur Kutluk’un ölümünden sonra ül­kede yeniden karışıklıklar çıktı ve Edigü Cengiz Han soyundan Şadi Bek i hükümdarlığa getirdi. Emir Edigü’nün Altınordu’nun gerçek Han’ı gibi davranmasına kızan Şadi Bek ona karşı ayaklandıysa da 1407 yılında yapılan çarpışmayı Edigü kazandı: Şadi Bek kaçtı ve 1408’de öldü. Yönetimi 1419 yılına kadar elinde tutan Edigü ölünce, yerine Uluğ Muhammed geçti. 1424’te Akordu hükümdarlarından Burak Han. Uluğ Muhammed’i yenerek yö­netimi ele geçirmeyi başardıysa da. 1427 yılında yardım sağlayan Uluğ Muhammed Burak Han’dan tahtını geri aldı. Bu arada. Altınordu Devleti’nin güçlenmesini istemeyen Lit- vanya ve Rusya’nın yeni karışıklık­lar çıkarmaları sonucunda. Uluğ Muhammed. Deştikıpçak’ı boşalta­rak Yukarı Volga’ya çekildi. Gıyasettin’in oğlu Hacı Giray’ın Kırım Hanlığı’m kurmasından sonra (1428). Muhammed Han da Kazan Hanlığı’nı kurdu (1437). 1445’te ege­menliği ele geçiren Toktamış’ın torunu Seyit Ahmet Han. 1451’de Moskova’ya bir sefer düzenledi. 1455’te Kiev prensiyle savaşıp tut­sak düştü. 1457’de kaçarak 1465’te Moskova’ya ikinci bir sefer yaptı: ama bir kez daha yenilince yerini Ahmet Han’a bıraktı. Ahmet Han Leh kralı Kazimierz IV’ le anlaşıp 1480’de Moskova’ya saldırdıysa da. Leh kralının Kırımlıla­rın saldırıları yüzünden yardım gön- derememesi ve kışın bastırması üstüne geri çekilmek zorunda kaldı. 1481’de Ahmet Han’ın Aybek’le yap­tığı savaşta öldürülmesinden sonra Altınordu Devleti parçalanmaya başladı ve çeşitli hanlıklara bölün­dü: birbirleriyle çekişen hanlar Al- tınordu Devletini ayakta tutmayı başaramadılar.

Köklü geleneklere dayanan ve bir “bozkır imparatorluğu” olan Altınordu Devleti, asker yasalarıyla yö­netiliyordu: başlıca yönetim organı Cuci soyundan kişilerden ya da kabile beylerinden olnşan Kurultay’ dı. Devletin iktisadı, temelde, hay­vancılığa avcılığa ve tarıma daya­nıyor. Ayrıca. Kırım’daki limanlarla deniz ticareti yapılıyordu. Saray kenti, kültür, sanayi ve ticaret açı­sından gelişmişti ve resmî dili türkçe olan Altınordu Devleti XIII. ve XIV. yy’larda Doğu Avrupa’nın baş­lıca siyaset, iktisat, kültür merkeziy­di.

http://bilelimmi.com/eski-tas-cagi-tarihi/

http://bilelimmi.com/orta-asya-turk-devlet-gelenegi/

http://bilelimmi.com/unite-3-ipek-yolunda-turkler-ders-notu/

Bu yazı 56 kere okundu.
  • Site Yorum
  • Facebook Yorum

Bir yorum bırak

Bir yorum bırak

Kategoriler
http://bilelimmi.com/bilelimmi-com-hakkinda/ http://bilelimmi.com/iletisim/